6. Sınıf Görsel Sanatlar Çini Çalışması

6. Sınıf Görsel Sanatlar Çini Çalışması dosyası 16-04-2019 tarihinde İlköğretim-6 kategorisinin.
Açıklama 6. Sınıf Görsel Sanatlar Çini Çalışması
Kategori 6. Sınıf Sanat
Gönderen abdullahdemir57
Eklenme Tarihi 16-04-2019
Boyut 2.95 M
İndirme 23

Dosyayı İndir

Dosyaya puan ver
0 / 5 (toplam 0 oy)

Arşivi

T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

 

 

 

 

 MEGEP

(MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN  GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

 

 

 

 

 

SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ

 

 

 

 

 

HATA Yİ MOTİFLERİ 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ANKARA 2007

 

 

 

 

 

   

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;

Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır).

Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır.

Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir.

Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşabilir. 

Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. 

 

Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

 

 

İÇİNDEKİLER

 

AÇIKLAMALAR............................................................................................................... ii ....

GİRİŞ............................................................................................................................. 1

ÖĞRENME FAALİYETİ - 1............................................................................................ 3

1. ÇİNİDE KULLANILAN HATAYİ MOTİFLERİ........................................................... 3

1.1. PENÇ MOTİFİ...................................................................................................... 8

1.1.1. Tanımı............................................................................................................ 8

1.1.2. Kullanım Yerleri............................................................................................ 12

1.1.3. Çizim Tekniği............................................................................................... 16

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.............................................................................. 44

ÖĞRENME FAALİYETİ - 2.......................................................................................... 47

2. NARÇİÇEĞİ MOTİFİ................................................................................................ 47

2.1. Tanımı................................................................................................................ 48

2.2. Kullanım Yerleri.................................................................................................. 49

2.3. Çizim Tekniği..................................................................................................... 51

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.............................................................................. 75

ÖĞRENME FAALİYETİ - 3.......................................................................................... 77

3. ŞAKAYIK MOTİFİ................................................................................................... 77

3.1. Tanımı................................................................................................................ 78

3.2. Kullanım Yerleri.................................................................................................. 82

3.3. Çizim Tekniği..................................................................................................... 84

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME............................................................................ 111

ÖĞRENME FAALİYETİ - 4........................................................................................ 114

4. MARUL ÇİÇEĞİ MOTİFİ....................................................................................... 114

4.1. Tanımı.............................................................................................................. 115

4.2. Kullanım Yerleri................................................................................................ 116

4.3. Çizim Tekniği................................................................................................... 117

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME............................................................................ 144

MODÜL DEĞERLENDİRME..................................................................................... 147

CEVAP ANAHTARLARI........................................................................................... 153

ÖNERİLEN KAYNAKLAR........................................................................................ 154

KAYNAKÇA.............................................................................................................. 155

 

 

                                                                    i


AÇIKLAMALAR

 

AÇIKLAMALAR

KOD

211GS0101

ALAN

Seramik ve Cam Teknolojisi

DAL/MESLEK

Çinicilik

MODÜLÜN ADI

Hata yi Motifleri

MODÜLÜN TANIMI

Çini sanatında kullanılan Hatayi motiflerinden; Penç, Nar Çiçeği, Marul Çiçek, Şakayık Motiflerinin tanımları, kullanım yerleri ve çizim teknikleri ile ilgili temel bilgi ve becerilerin kazandırıldığı öğrenme materyalidir. 

SÜRE

40/32 +(40/32) 

ÖN KOŞUL

Kır Çiçekleri -3- modülünü almış olmak

YETERLİK

Hatayi Grubu Motiflerini çizmek

MODÜLÜN AMACI

Genel Amaç:

Bu modül ile uygun ortam sağlandığında;

Türk süsleme sanatları ana motiflerinden olan hatayi grubu motiflerini, asıllarını bozmadan bir bütün olarak ele alıp, estetik bir üslupla, çizim tekniğine bağlı kalarak, çeşitli ölçülerde çizebileceksiniz.  

Amaçlar:

Gerekli ortam sağlandığında;

1.       Penç Motifini; aslını bozmadan bir bütün olarak ele alıp, estetik bir üslupla, çizim tekniğine bağlı kalarak çeşitli ölçülerde çizebileceksiniz.

2.       Nar Çiçeği Motifini; aslını bozmadan bir bütün olarak ele alıp, estetik bir üslupla, çizim tekniğine bağlı kalarak çeşitli ölçülerde çizebileceksiniz.

3.       Şakayık Motifini; aslını bozmadan bir bütün olarak ele alıp, estetik bir üslupla, çizim tekniğine bağlı kalarak çeşitli ölçülerde çizebileceksiniz

4.       Marul Çiçeği Motifini; aslını bozmadan bir bütün olarak ele alıp, estetik bir üslupla, çizim tekniğine bağlı kalarak çeşitli ölçülerde çizebileceksiniz.

 

EĞİTİM ÖĞRETİM

ORTAMLARI VE

DONANIMLAR

 

Açılı çizim masası, parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 kalem, 2B kalem ucu, gönye, cetvel

ÖLÇME VE

DEĞERLENDİRME

Tamamladığınız her faaliyet sonrasında uygulamasını yaptığınız her faaliyet için kendinizi değerlendireceksiniz. Modülü tamamladığınızda öğretmeniniz size ölçme araçlarını uygulayarak kazandığınız bilgi ve becerileri değerlendirecektir.

ii

GİRİŞ

 

 

GİRİŞ

     

Süsleme sanatlarımızın başlıca desenleri arasında en önemli türlerden biri olarak karşımıza çıkar. Birçok çeşitlere ayrılmış ve çok sık kullanılmışlardır. Çin ve Orta Asya’nın etkisi altında oluşan, çoğu kez kökeni belli olmayacak derecede stilize edilmiş çiçek ve yaprakların girift desenleridir. Yapı itibarıyla küçük, büyük, üstten, yandan, sade veya çok çeşitli profillerle çeşitli ayrımlara tabi tutulabilirler. Hemen, hemen hepsinde büyük bir simetri hâkimiyeti göze çarpar. Birleşik hallerde, bordür, alınlık, şemse ve panolarda, belirli kalıpların sınırlandırdığı çeşitli ortamlarda, görülürler.

 

Halı, çini, kâğıt, demir, taş, tahta, sedef vs. gibi değişik maddeler üzerinde gerek işçilik gerek desen bakımından farklı görünümlere sahiptirler. Devirlerine göre farklı özellikler gösterirler. Örneğin: Anadolu Selçukluları zamanında basit ve ilkel görünümlerde olan hatayiler, on beşinci yüzyılda Çin sanatının etkisine girerek, çok süslü biçimlerde bulunurlar. Buna karşı on altıncı yüzyılda en has Türk karakterine kavuşmuş olarak çok zenginleşmişlerdir. 

 

Günümüz çini eserlerinde, hatayi motifleri çok kullanılmaktadır. Hatayi modülünde bu üslup içinde geçen penç, narçiçeği, marul çiçeği ve şakayık motiflerinin önemi, kullanım yerleri ve çizim teknikleri ayrıntılı olarak işlenmektedir. Bu modülü tamamladığınız zaman sizler çini sanatında çok önemli yeri olan, hatayi motiflerinden penç, narçiçeği, marul çiçeği ve şakayık motiflerini istediğiniz ölçülerde ve tekniğine uygun olarak çizebileceksiniz. Öğrendiğiniz bu motifleri kullanarak çini desenleri hazırlayabileceksiniz. Bu şekilde çini alanındaki desinatör ihtiyacını karşılayabileceksiniz.

 

Modülün yaşantınıza katkı getirmesi umuduyla başarılar dileriz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

ÖĞRENME FAALİYETİ - 1

 

 

Gerekli ortam sağlandığında; çini sanatında kullanılan penç motifini; aslını bozmadan bir bütün olarak ele alıp, estetik bir üslupla, çizim tekniğine bağlı kalarak çeşitli ölçülerde çizebileceksiniz.

 

       ARA ŞTIRMA

 

 

Sevgili öğrenci, aşağıdaki araştırmaları yapmanız, öğretilecek faaliyeti daha kolay kavramanızı sağlayacaktır. 

                      Çevrenizdeki konu ile ilgili kaynak kişilerle görüşerek,

 Çevrenizdeki çini dekor atölyelerinde bulunan penç motifli çinilerin desende kullanımını gözlemleyerek,

       Çevrenizdeki         çini       satış      mağazalarında bulunan            penç     motifli çinileri gözlemleyerek

            Çini ile ilgili kitap, katalog ve broşürlerden penç motifini inceleyerek      İnternetten konu ile ilgili siteleri araştırarak,

 

Penç motifi ile ilgili bilgi ve resimlerin bulunduğu bir dosya hazırlayınız. 

 

1.  ÇİNİDE KULLANILAN HATAYİ MOTİFLERİ

 

Hatayi, muhtelif çiçeklerin dikine kesitinin, anatomik çizgilerinin üsluplaştırılmasıyla ortaya çıkan şekillerdir. Buna eski deyimiyle “makta-ı tulani” (uzunluğuna kesit) denir.

 

Türk Süsleme Sanatlarının ana motiflerinden biridir. Tezhip, Çini ve halı desenlerinde yaygın olarak kullanılır. İsminden de anlaşılacağı gibi köken itibariyle “Hata”,  “Hatay”, “Hıtay”, “Huten”, isimleriyle de anılan Çin Türkistan’ına bağlanır.

 

Timur Çağının büyük kültür merkezi olan Herat, en parlak devrini 1350–1510 yılları arasında yaşamıştır. Başta Timur olmak üzere bu sülalenin hepsi ilim ve sanata düşkün hatta kendileri de sanatkâr olan kişilerdir. 1405’de Timur’un ölümünden sonra, Şahruh (1377– 1447), Baysungur Mirza (1397–1433) bu sanat çalışmalarını arttırarak devam ettirmişlerdir. Sanata karşı sevgisinden dolayı büyük bir sanat hamisi olan Baysungur Mirza, on yılı aşkın bir süre Herat’taki sarayında kurduğu sanat atölyesinde eşsiz eserler hazırlatarak, Batı  Türkistan kültürünün kitap sanatlarını yüksek bir olgunluğa eriştirmiştir. Hem hattat hem de müzehhip olan Baysungur Mirza, Gıyaseddin isminde bir sanatkârı yeni motifler bulup mevzuları zenginleştirmek üzere, Çin Türkistan’ına gönderir. Oradan getirilen bu motife, o memlekete izafeten hatayi ismi verilir.

 

Orta Asya’dan İran yoluyla Anadolu’ya ulaşan hatayi motifinin en yaygın kullanım sahasını bulması Osmanlılar devrinde olmuştur. Bu motif her asırda başka özellikler kazanmıştır ki bunlar kolayca fark edilebilir. XV. y.y.’da görülen bu üslup XVI. y.y. Kara Memi ve Şah Kulu ekollerinin başlaması ile son bulur. Bezeme sanatımızda kullanılan çiçekler ve yapraklar bu dönemde daha değişik biçim ve boyutlarda ele alınmıştır.

 

Hatayi Motiflerinde; diğer Türk süsleme sanatlarından farklı olarak çini sanatında daha zengin renk ve motif çeşitliliğine ulaşılmıştır. Klasik çini desenlerinde hatayi motiflerini dört gruba ayırıyoruz. Her bir grupta kendi arasında sayılamayacak kadar çok motif çeşitliliği görülür. Hatayi motifleri Şekil 1.1-A-‘daki penç, -B-‘deki narçiçeği,  -C‘deki şakayık ve –D-‘deki marul çiçeği motifi olmak üzere dört gruba ayrılmaktadır. 

                                  - C -                                                                    -D-

Şekil 1. 1: Hatayi motifleri

 

Aşağıdaki 16. yüzyıl İznik çini tabak deseninde aynı dal üzerinde tüm hatayi motifleri yer almaktadır. Merkezdeki narçiçeği motifi ile başlayan dal; sırasıyla pençler, marul çiçeği, şakayık ve marul çiçeği motifi ile sonlandırılmıştır. (Resim 1.1)

 

Resim 1.1: 16. yüzyıl İznik çini tabak deseni

 

 

 

 

Resim 1.2’de görülen çini desende; merkezde penç motifi, etrafında şakayık motifi, en dışta da nar çiçeği motifi yer almaktadır.

Resim 1.2: Penç motifi, şakayık motifi ve narçiçeği motifinin kullanıldığı pano deseni

 

 

 

 

Resim 1.3’de görülen çini tabağın; merkezinde nar çiçeği motifi, sağ ve sol kenarında penç motifi ve üst kısmında şakayık motifi yer almaktadır.

 

Resim 1. 3:  Narçiçeği motifi, penç motifi ve şakayık motifinin kullanıldığı çini tabak

 

 

 

 

 

 

 

1.1.   PENÇ MOTİFİ 

 

Penç motifleri, çiçeğin üstten kuş bakışı görünüşünün, stilize edilip çizilmeleri ile oluşan motiflerdir. Ortada, çiçeğin sapının bağlandığı küçük yuvarlak bir göbek kısmı ve etrafında taç yapraklar yer alır. 

 

Penç motifinin, tek yapraklı, iki ve üç yapraklısına ender rastlanır. Belki haç şeklini hatırlattığı için, dört yapraklı penç de benimsenmemiştir. En çok kullanılan beş yapraklı pençtir. Farsça penç berk beş yaprak demek olduğundan kısaca hepsi penç adı ile adlandırılmıştır.

 

Penç motifinin, kanaviçesi bir daire görünüşündedir. Sapın çiçeğe birleştiği nokta gibi yeşil çanak yaprakları da altta kaldığından gizlenmiştir. penç motifinde bu birleşme noktası altta kaldığından, görülmez. Bu sebeple desen içinde kullanılan penç’in herhangi bir cephesinden sap çıkartmak mümkündür. Renkli taç yaprakları ile tohumları taşıyan kesenin üst kısmı görülebilir

 

Desen içinde büyüklüğüne göre, ana motif olarak da kullanılan penç, bilhassa sap dönüşlerinde veya kesişmelerinde, yön göstermediği için sorunları halleden anahtar bir motiftir.   

1.1.1.  Tanımı

 

Hatayi grubundan, penç ismiyle bilinen bu motifler, bitki kaynaklı olup, herhangi bir çiçeğin kuşbakışı görüntüsünün, üsluplaştırılarak (stilize edilerek) çizilmesiyle elde edilmiştir. Gelişmiş bir çiçeğe kuşbakışı bakıldığı zaman, önce göze görünen, renkli taç yapraklarıdır. 

 

Motif üsluplaştırılırken, yapraklarının sayısına göre Farsça isimler almış ve:

 

Bir yapraklı ise, yek berk

İki yapraklı ise, dü berk Üç yapraklı ise, se berk

Dört yapraklı ise, cihar berk

Beş yapraklı ise, penç berk

Altı yapraklı ise, şeş berk denilmiştir.

 

Zaman içinde, en çok kullanılan beş yapraklısı olacak ki, penç berk deyim haline gelerek, bütün motifleri kendi ismi altında toplamıştır. Daha sonra bu da kısaltmaya uğramış, berk kelimesi atılmış ve bu motiflere sadece penç denilmiştir.

 

Penç motifi yalın ve katmerli olarak temelde iki çeşittir. Yalın ve katmerli pençlerin farklı boyut ve biçimlerde birleştirilmeleri ile top çiçek, aynı yöne kıvrılan yapraklarla zenginleştirilmesiyle çarkı felek gibi motif çeşitleri ortaya çıkar.

 

Resim 1.4’de görülen katmerli pençlerin merkezinde yalın pençler bulunur. 

Klasik Çini desenlerinde küçük boyda çizilen katmerli penç örnekleri Resim 1.5’de görülmektedir.

 

  

 

 

 

 

Resim 1. 5: Küçük katmerli penç örnekleri

 

Büyük boyda çizilen pençlerin hemen hepsi katmerlidir. Çünkü genişleyen alanı, aynı merkezli, birkaç daire çizerek ayrıntılı yapraklarla doldurmak, hem desene zenginlik ve güzellik kazandırır, hem de çizenin işini kolaylaştırır. Klasik çini desenlerinde büyük boyda çizilen katmerli pençlerin dış kanaviçesi çoğunlukla yarım pençlerle süslenir. Motif büyüdükçe motif üzerinde boş kalan alanlar yapraklarla ve damlalarla doldurulabilir. Resim 1.6’daki katmerli pençler uzun basit yapraklarla zenginleştirilmiştir. Yapraklar ahenkli ve dengeli bir şekilde motif üzerine yerleştirilmiştir.

 

Resim 1. 7: Dış kanaviçesi yarım pençlerle süslenen klasik örnekler

 

Resim 1.7’de görüldüğü gibi motif üzerinde boş kalan yüzeyler yarım pençli damlalarla doldurulur.       

 

Büyük katmerli pençlerde boş kalan motif yüzeyleri yalın ve katmerli pençlerle doldurulabilmektedir.  Resim 1.8’deki örneklerde görülen motifler pençlerle hurdelenmiştir. 

Aynı yöne kıvrılan yapraklarla zenginleştirilen penç motifine “ Çarkıfelek ” adı verilir.

(Resim 1.9)

Resim 1. 9: Çarkı felek motifi

Aynı şekildeki yarım pençlerin kat, kat büyüyerek biçimlenmiş hali “Top Çiçek”  olarak adlandırılır. Top çiçek motifi Resim 1.10’da görüldüğü gibi büyük bir çanakla dala bağlanır.

  

 

1.1.2.  Kullanım Yerleri 

      

Penç motifi, kompozisyon içinde ana motif olarak, çeşitli biçimlerde kullanılabilir. Bunlar arasında en önemlilerinden birisi, bahar dalı motifleridir. Bahar dalı motifleri yalın veya katmerli pençlerin dal eğrisi üzerinde belli bir düzenle yerleştirilerek çizilmesiyle oluşur. Resim 1.11’de yalın penç motifleri kullanılarak çizilmiş bahar dalı motiflerini görebilirsiniz. Gene yalın penç motifleri,  her dalda bir tane yer alacak ve çiçek demetleri oluşturacak şeklinde desen içinde kullanılır. (Resim 1.12) 

 

 

 

Resim 1. 12: Penç motiflerinden oluşan çiçek demetleri

Büyük boy ve katmerli çizilen penç motifleri ise bazen farklı çeşitleri ile bazense diğer hatayi grubu motifleri ile birlikte değişik kompozisyonlar oluşturacak şekilde bir arada kullanılabilir. Resim 1.13 ile Resim 1.14’de bu şekilde kenar suyu kompozisyonlarında kullanılmış katmerli penç örneklerini görebilirsiniz.

Resim 1. 13: Katmerli penç motifinin desen içinde kullanılması 

Resim 1. 14: Katmerli penç ve diğer hatayi motiflerinin desen içinde kullanılması

 

 

 

Penç motifleri ayrıca iri ve büyük boy çizilen çeşitli motiflerin hurdelenmesinde kullanılır.

 

Penç motiflerinin en önemli kullanım yerlerinden biriside; merkezi simetrik hazırlanan desenlerde merkezde kullanılmasıdır. Bu şekilde desenlerin merkezlerinde kullanılan pençler önemli bir vazife üstlenerek, desenlerin kurulmasında kilit noktası olarak görev alırlar. Resim 1.15 ve Resim 1.16’da desenlerin merkezlerinde kullanılan katmerli penç motiflerini görebilirsiniz. 

 

 

Resim 1.15: Katmerli pençli desen örneği

Resim 1. 16: Katmerli pençlerle hazırlanan klasik desen örneği

 

1.1.3.  Çizim Tekniği 

 

Penç motifleri bildiğiniz gibi çiçeğin üstten kuş bakışı görünüşünün, stilize edilip çizilmeleri ile oluşan motiflerdir. Ortada, çiçeğin sapının bağlandığı küçük yuvarlak bir göbek kısmı ve etrafında taç yapraklar yer alır.

 

Yalın bir penç için çizime, gözün seçebileceği tonda, motifin büyüklüğünü ve şeklini belirtecek olan daire şeklinde kanaviçe ile başlanır. Sonra kaç yapraklı penç düşünülüyorsa, çember o sayıda eşit parçaya bölünür.  

                                        

Simetrik bir görünüş ile çiçeğin tabii yapısına bağlı kalınarak dengeli ve ahenkli bir arayış içinde yerleştirilir. Kabaca ortaya çıkan motif düzeltmeleri de yapılmakla son halini bulmuş olur. 

 

Katmerli bir penç çizmek istiyorsa, göbek merkez olmak koşulu ile her katmer için, aynı merkezli ve farklı yarıçaplı çemberler çizilir. Orta noktaları aynı, üst üste konmuş ve merkeze doğru küçülen birden fazla pençin görünüşü gibi yapraklar kanaviçenin içine yerleştirilir. Bu düzenleme yapılırken bir sıradaki yaprak ayrımının, diğer sıradaki ayrım ile aynı hizaya gelmemesine dikkat edilmelidir. Tabiatta da görüldüğü gibi çapraz gelmesi motifte bütünlük ve ahenk sağlar. Çizimde dikkat edilecek bir başka husus ise her katmer için çizilen çemberlerin yarıçapları merkeze yaklaştıkça küçülerek aralıklar daralır. Yapraklarda küçülür. Böylece merkezde ortaya çıkabilecek sıkışma ve karışmalar önlenmiş

olur. (Şekil 1.2)       

Motif büyüdükçe motif üzerinde boş kalan alanlar damlalarla doldurulabilir. Kanaviçesi damla şeklinde olduğu için bu isim verilir. Kullanılan yüzeyin büyüklüğüne göre tepesi farklılaşmaktadır. Damla tepesine tekli, ikili ve üçlü yarım penç biçimi verilir. (Şekil

1.3)

 

Taç yapraklar uzun basit yapraklar şeklinde de olabilmektedir. Basit taç yaprakların kanaviçesi ile asıl çizimi aynı biçimdedir. (Şekil1.4)

 

Şekil 1. 4: Basit taç yapraklı katmerli penç çizimi

 

Şekil 1.5’deki katmerli pençler uzun basit taç yapraklarla zenginleştirilmiştir.

Yapraklar ahenkli ve dengeli bir şekilde motif üzerine yerleştirilmiştir

 

Şekil 1. 5: Basit taç yapraklı katmerli penç örnekleri

 

Sınır çizgileri merkezden bağımsız yarım pençlerle süslenen katmerli penç çizimi Şekil 1.6’da görülmektedir. Bu motifin farklı çeşitleri Şekil 1.7’de görülmektedir.

 

Şekil 1. 6: Katmerli penç çizimi

 

Şekil 1. 7: Sınır çizgileri merkezden bağımsız yarım pençlerle süslenen katmerli penç örnekleri

 

Sınır çizgileri merkezden bağımsız tırnaklı yapraklarla süslenen katmerli pençlerin;  sınır çizgilerinden itibaren dış kanaviçesi basit yapraklardan oluşur. Merkezdeki katmerli penç kanaviçesinden sonra basit yapraklar çizilir. Merkezden dışa doğru esas çizim yapılır. Basit yaprakların içi değişik şekillerde damarlanabilir. Motifin örnekleri Şekil 1.8’de görülmektedir. 

 

Şekil 1. 8:  Merkezden bağımsız tırnaklı yapraklarla süslenen katmerli penç örnekleri

 

       Taç yaprakları penç tomurcuklarından oluşan pençlerde merkez katmerli pençin çizim aşamalarına uyularak çizilir. Kenar taç yapraklar ise penç tomurcukları şeklinde çizilir. Motifin Klasik çini desenlerindeki örnekleri Şekil 1.9’da görülmektedir.

Şekil 1. 9: Kenar taç yapraklar penç tomurcuklarından oluşan katmerli pençler

                          

 

        Katmerli penç motifinde; motif büyüdükçe taç yaprakların sayısı artmaktadır. Çünkü genişleyen alanı, aynı merkezli, birkaç daire çizerek ayrıntılı yapraklarla doldurmak, hem desene zenginlik ve güzellik kazandırır, hem de çizenin işini kolaylaştırır. Taç yaprakların her biri birbirinden bağımsız çizilebilir. (Şekil 1.10). Motifin kanaviçesinde ara boşluklar da dairelerle belirlenir.

 

Şekil 1. 10: Taç yaprakları birbirinden ayrı katmerli penç örneği

 

         Çark-ı felek motifinde;  katmerli penç motifi üzerinde bir dizi yaprak, aynı yönde eğilerek veya kıvrılarak bir dönüş hareketi meydana getirir. Farklı, çarkı felek motiflerinin çizim aşamaları Şekil 1.11 ve Şekil 1.12’de gösterilmektedir. Klasik çini desenlerindeki çarkı felek motifi örnekleri Şekil 1.13’de görülmektedir.

 

Şekil 1. 11: Çarkı felek motifinin çizimi

 

 

 

Şekil 1. 13: Klasik çini desenlerindeki çarkı felek motifi örnekleri

Top Çiçek motifi aynı şekildeki yarım pençlerin kat kat büyüyerek biçimlendirilmesiyle oluşur. Herbir kat taç yaprak daire aralarına yerleştirilir. Bu aralıklar merkezden dışa doğru büyür. Dolayısıyla taç yapraklar da büyüyerek çoğalır. Top Çiçek motifi kanaviçesi ve çizimi Şekil 1.14’de görülmektedir.     

Aşağıdaki Top Çiçek motifinde taç yapraklar balık pulu şeklinde birbirinin ortasından başlayan yarım dairelerden oluşur. Her bir kat taç yaprak daire aralarına yerleştirilir. Bu aralıklar merkezden dışa doğru büyür. Dolayısıyla taç yapraklar da büyüyerek çoğalır. Top Çiçek motifi Resim 1.17’de görülmektedir.     

Resim 1. 17: Top çiçek motifi

UYGULAMA 1

 

KATMERLİ PENÇ MOTİFİNİN ÇİZİMİ   

                            

Kullanılacak Araç ve Gereçler

 

         Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel.

 

İşlem Basamakları 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz. 

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

             

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz. 

       Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, katmerli penç motifini çiziniz.    

                   

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

       Eksen çizgisini ortalayarak daireyi çiziniz.

  Dairenin yalın pençin kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

       Dairenin iç kenarlarına beş adet daireyi yerleştiriniz.

       Dairenin ortasına merkez daireyi yerleştiriniz.

   

 

        

       Eksen çizgisi üzerine ikinci daireyi çiziniz.

           Büyük daireyi,  küçük daireyi ortalayacak şekilde çizmeye dikkat ediniz.

       İki daire arasını dairelerle doldurunuz.

           Bu şekilde katmerli pençin taç yapraklarının kanaviçesini çizdiğinizi unutmayınız.

   

 

 Taç yaprakları ortalayarak dokuz parçaya bölünüz.

           Merkezden başlayarak dış taç yaprakları ortalamaya özen gösteriniz.

           Bu şekilde katmerli pençin taç yapraklarının aralıklarını belirlediğinizi unutmayınız.

       Eksen çizgisi üzerine üçüncü daireyi çiziniz.

           Büyük       daireyi,                   küçük daireleri ortalayacak şekilde çizmeye dikkat ediniz.

 

       

 

 

 

       Dış taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

       Büyük       taç        yaprakları bölüntülerin içine çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Dış taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

Bölüntüleri ortalayarak taç yaprakları çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

 

 Motifin esas çizimine yalın pençin çizimiyle başlayınız.

 

       Yalın pençin tüm pençlerin temelini     oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

 

 

 

 

 

          Taç yaprakları çiziniz.

           Yalın pençin dışındaki ikili taç      yaprakları         çizdiğinize dikkat ediniz.

           İkili           hareketi      simetrik yapmaya,      eşit       hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

          Taç yaprakları çiziniz.

           Üçlü          taç        yaprakları çizdiğinize dikkat ediniz.

           Her üçlü taç yaprağı; birbirinin aynı ve eşit hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

 

 

          Taç yaprakları çiziniz.

En dıştaki ikili taç yaprakları çizdiğinize dikkat ediniz.

 

 

 

 

 

 

                                                   

 

 Katmerli penç motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

 Çalışma kâğıdınızda bulunan diğer boş alanlara aynı sırayı takip ederek katmerli penç motiflerini çiziniz.

 

      

 

 Yandaki katmerli penç motifini; yukarıdaki işlem basamaklarını takip ederek çiziniz.

 

       Çizim tekniğindeki konu ile ilgili           bilgileri      gözden geçirmeyi unutmayınız.

 

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

 

 

 

 

UYGULAMA 2

 

ÇARKIFELEK MOTİFİNİN ÇİZİMİ

 

Kullanılacak Araç ve Gereçler

 

Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel.

                         

İşlem Basamakları 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk           kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz. 

 

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.

                

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, çarkı felek motifini çiziniz.       

                

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

           Orta   eksen   çizgisini kareyi            ortalayarak çizmeye         özen gösteriniz.

       Eksen çizgisini ortalayarak daireyi çiziniz.

           Dairenin yalın pençin

kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

       Dairenin iç kenarlarına beş adet daireyi yerleştiriniz.

 Dairenin ortasına merkez daireyi yerleştiriniz.

 

 

       Eksen çizgisi üzerine ikinci daireyi çiziniz.

           Büyük daireyi,  küçük daireyi       ortalayacak şekilde çizmeye dikkat ediniz.

       İki daire arasını dairelerle doldurunuz.

           Bu             şekilde      katmerli pençin taç

yapraklarının

kanaviçesini çizdiğinizi unutmayınız.

     

       Taç yaprakları ortalayarak dokuz parçaya bölünüz.

           Merkezden başlayarak dış             taç      yaprakları ortalamaya      özen gösteriniz.

           Bu şekilde katmerli pençin       taç yapraklarının aralıklarını belirlediğinizi unutmayınız.

 

 

 

       Eksen çizgisi üzerine üçüncü daireyi çiziniz.

       Büyük daireyi,  küçük daireleri     ortalayacak şekilde çizmeye dikkat ediniz.

 

 

       Basit yapraklardan oluşan taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

       Bölüntüleri ortalayarak taç yaprakları çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

 

 

 

 

 Dış taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

       Basit          yapraklı      taç yaprakları      ortalayarak çizmeye      özen gösteriniz.

 

 

 

 

                                                            

 Motifin esas çizimine yalın pençin çizimiyle başlayınız.

 

 

 

 

 Yalın pençin tüm pençlerin temelini oluşturduğunu unutmayınız.

 

            Taç yaprakları çiziniz.

 

           Yalın pençin dışındaki ikili          taç    yaprakları çizdiğinize    dikkat ediniz.

           İkili hareketi simetrik yapmaya, eşit hareketlerle    çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

 

       Dönüşlü taç yaprakları çiziniz.

 

           Basit        yapraklı    taç yaprakları    çizdiğinize dikkat ediniz.

 

           Her          taç    yaprağı; birbirinin aynı ve eşit hareketlerle    çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

       

 

  

       En dıştaki taç yaprakları çiziniz.

 

           En dıştaki üçlü taç yaprakları çizdiğinize dikkat ediniz.

           Her            taç      yaprağı; birbirinin aynı ve eşit hareketlerle      çizmeye

özen gösteriniz

 

 

 

 

 Çarkı felek motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

          Çalışma kâğıdınızda bulunan

diğer boş alanlara aynı sırayı takip ederek çarkı felek motiflerini çiziniz.

 

                                                            

 

 

 

 

 Yandaki çarkı felek motifini; yukarıdaki işlem basamaklarını takip ederek çiziniz.

 

       Çizim        tekniğindeki konu ile ilgili bilgileri gözden      geçirmeyi unutmayınız.

 

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

UYGULAMA 3

 

TOP ÇİÇEK MOTİFİNİN ÇİZİMİ

 

Kullanılacak Araç ve Gereçler

 

Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel.

 

İşlem Basamakları 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 

                      Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk 

             kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

             

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.       

                                                                        

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, Top Çiçek motifini çiziniz.       

                

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

           Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

       Eksen çizgisini ortalayarak içteki daireyi çiziniz.

           Dairenin yalın pençin kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

       Dairenin iç kenarlarına beş adet daireyi yerleştiriniz.

       Dairenin ortasına merkez daireyi yerleştiriniz.  

       Eksen çizgisi üzerine ikinci daireyi çiziniz.

           Büyük daireyi,  küçük daireyi ortalayacak            şekilde      çizmeye dikkat ediniz.

 

   

 

 

 

       İki daire arasını taç yaprak kanaviçeleri ile doldurunuz.

           Küçük daireden başlayan taç yaprakları,  diğer taç yaprakların üzerinde tamamlamaya özen gösteriniz.

           Bu şekilde top çiçek motifinin taç yapraklarının         kanaviçesini çizdiğinizi unutmayınız.

 

 

 

   

    

 

       Eksen çizgisi üzerine üçüncü daireyi çiziniz.

 

       Büyük daireyi,  küçük daireleri ortalayacak            şekilde      çizmeye dikkat ediniz.

 

 

                  

 

 

 

 

 

       İki daire arasını taç yaprak kanaviçeleri ile doldurunuz.

 

           Alt daireden başlayan taç yaprakları,  diğer taç yaprakların üzerinde tamamlamaya özen gösteriniz.

 

           Bu şekilde top çiçek motifinin taç yapraklarının       kanaviçesini çizdiğinizi unutmayınız.

 

 

 

 

 

 Motifin esas çizimine yalın pençin çizimiyle başlayınız.

 

       Yalın       pençin tüm    pençlerin temelini    oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

  

   

 

 

          Taç yaprakları çiziniz.

 

           Yalın pençin dışındaki taç yaprakları çizdiğinize dikkat ediniz.

           Her taç yaprağı, birbirine benzer ve eşit hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

 

 

  

 

          Dıştaki taç yaprakları çiziniz.

 

           En dışdaki taç        yaprakları çizdiğinize dikkat ediniz.

           Her taç yaprağı, birbirine benzer ve eşit hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Taç yaprak sayısını arttırarak top çiçek motifinizi büyütebileceğinizi unutmayınız.

 

 

 

 

 

 Top çiçek motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

 Çalışma kâğıdınızda bulunan diğer boş alanlara aynı sırayı takip ederek top çiçek motiflerini çiziniz.

 

 

 

 

 

       Yandaki top çiçek motifini; yukarıdaki işlem basamaklarını takip ederek çiziniz.

       Motifi        temize çekerken      taç yaprakları,  aralarında boşluklar bırakarak çizmeye dikkat ediniz.

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

     ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

 

UYGULAMALI TEST

 

Öğrenme faaliyetinde kazandığınız beceriler doğrultusunda; 

 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz. 

             

 Kâğıdınızın üst kısmından 40mm, sağ, sol ve alt kenarından 20mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

                         Kenar antet çizgilerinin içindeki alanı 80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz.

 

 

                      Kâğıdınızın;

 

           Birinci sıradaki karelere; katmerli penç motifini,

           İkinci sıradaki karelere; çarkı felek motifini,            Üçüncü sıradaki karelere; top çiçek motifini, çiziniz.

 

Bu uygulamayı aşağıdaki kriterlere göre değerlendiriniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri evet ve hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz.)

 

Değerlendirme Ölçütleri

Evet

Hayır

1. Parşömen kâğıdınızı uygun ölçülerde kestiniz mi?

 

 

2. Parşömen kağıdınızın antet çizgilerini çizdiniz mi?

 

 

3. Kâğıdınızı 80x80 mm ölçülerinde alanlara böldünüz mü? 

 

 

4. Eksen çizgisi üzerine yalın penç motifinin dış kenar ve iç kanaviçelerini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

5. Taç yaprakların kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

6. Merkezden başlayıp daireyi dokuz parçaya bölerek katmerli pençin dış taç yapraklarının aralıklarını belirlediniz mi? 

 

 

7. Bölüntülerin içine dış taç yaprakların kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

8. Bölüntüleri ortalayarak en dış taç yaprakların kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

9. Katmerli penç motifinin esas çizimine yalın penç çizimiyle başladınız mı?

 

 

10. Taç yaprakları birbirinin aynı ve eşit hareketlerle çizmeye özen gösterdiniz mi? 

 

 

11. Katmerli penç motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi? 

 

 

12. İlk sıradaki diğer kareye; katmerli penç motifinin diğer çeşidini çizdiniz mi?

 

 

13. Çarkı felek motifinin esas çizimine, yalın pençin çizimiyle başlayarak tamamladınız mı?

 

 

14. Çarkı felek motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi?

 

 

15. İkinci sıradaki diğer kareye; çarkı felek motifinin diğer çeşidini çizdiniz mi?

 

 

16. Üçüncü sıradaki kareye; eksen çizgisi üzerine yalın penç motifinin kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

17. Top çiçek motifinin taç yapraklarının kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

18. Motifin dış taç yapraklarının kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

19. Motifin esas çizimine, yalın penç çizimiyle başlayarak tamamladınız mı?

 

 

20. Top çiçek motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi?

 

 

21. Üçüncü sıradaki diğer kareye; top çiçek motifinin diğer çeşidini çizdiniz mi?

 

 

22. Penç motiflerinde estetik çizgiler kullanmaya dikkat ettiniz mi?

 

 

 

DEĞERLENDİRME

 

Yapılan değerlendirme sonunda “ Hayır ” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarınızın tamamı “ Evet ” ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

 

 

 

ÖĞRENME FAALİYETİ - 2

Gerekli ortam sağlandığında; çini sanatında kullanılan narçiçeği motifini; aslını bozmadan bir bütün olarak ele alıp, estetik bir üslupla, çizim tekniğine bağlı kalarak çeşitli ölçülerde çizebileceksiniz.

 

      ARA ŞTIRMA

 

 

Sevgili öğrenci, aşağıdaki araştırmaları yapmanız öğretilecek faaliyeti daha kolay kavramanızı sağlayacaktır. 

                      Çevrenizdeki konu ile ilgili kaynak kişilerle görüşerek,

 Çevrenizdeki çini dekor atölyelerinde bulunan narçiçeği motifli çinilerin desende kullanımını gözlemleyerek,

       Çevrenizdeki çini satış mağazalarında bulunan narçiçeği motifli çinileri gözlemleyerek,

 Çini ile ilgili kitap, katalog ve broşürlerden narçiçeği motifini inceleyerek,  İnternetten konu ile ilgili siteleri araştırarak,  narçiçeği motifi ile ilgili bilgi ve resimlerin bulunduğu bir dosya hazırlayınız. 

 

2.    NARÇİÇEĞİ MOTİFİ

 

Türk süsleme sanatlarımızın klasik motiflerinden olan narçiçekleri, genellikle orta Asya ve Uzak Doğu ülkelerinin etkisinde oluşan, çoğu kez ne oldukları belli olmayacak derecede stilize edilmiş nebati tür desenlerdir.

 

Her dönemde bolca kullanılmaları giderek büyük bir üsluplaşmaya yol açmıştır. Bütün milletlerin süsleme alanlarında görülen tabiat öğeleri özellikle Türk sanatkârları elinde sonsuz bir süsleme kaynağı olarak meydana gelir.

 

Narçiçeği motifleri uygulandığı alanların (dokuma, ahşap v.b) teknik imkânları paralelinde değişik görünümler alır. Dönem ve ekollerine göre farklı desen özellikleri gösterirler.

 

Nar, kat, kat kırmızı çiçekler açan nar ağacın meyvesidir. Tabiattaki narçiçeği, süsleme sanatında üsluplaştırılarak resmedilmek suretiyle işlenmiştir.

 

Çinide kullanılan narçiçeği motifi de tabiattaki narçiçeğine benzer yapıda stilize edilmiş zarif bir motiftir. Resim 2.1’de tabiattaki narçiçeği görülmektedir.

 

 

2.1.   Tanımı 

 

Narçiçeğinin dikine kesitinin, anatomik çizgilerinin üsluplaştırılmasıyla ortaya çıkan ve belirgin bir çanak ile farklılık kazanan hatayi grubu motifine Nar Çiçeği Motifi denir. Marul çiçeği ve şakayık motiflerinde bulunan can noktası dediğimiz kısım narçiçeği motifinde bulunmaz. Yalnız başlarına olduğu kadar başka tür motiflerin katkısıyla da yapılmış kompozisyonlar pek çoktur. Narçiçeği simetrik olarak çizilen bir motiftir.

    

Özellikle irili, ufaklı çizilen taç yapraklar, motife derinlik vermek istercesine kıvrımlar yapar. İçe dönüşler son derece karakteristiktir. Çiçeklerin formları genellikle belirli standartların dışına taşmıştır. Anadolu Selçuklularında oldukca sade çizilen çiçekler, Osmanlılar döneminde hayli iri ve süslüdür.

                    

                      Narçiçeği Motifinin Kısımları

 

Muhsin Demironat’ın inceleme neticesi aşağıdaki şekildedir:

1.                        Çiçeğin göbek kısmında tohumları koruyan meşime dediğimiz kesecik vardır.

2.                        Çiçeğin kaidesini oluşturan ve eskiden keys denilen çanak kısmı belirgin şekildedir.

3.                        Meşimenin veya göbeğin etrafını çeviren yapraklar ise çiçeğin renkli kısmını teşkil eden taç yapraklarıdır. Eskiden bunlara “tüveyç” denilirdi. (Şekil 2.1)

         

2.2.   Kullanım Yerleri

 

Narçiçeği motifi, desenlerde ana motif olarak aşağıda verilen örneklerde olduğu gibi çeşitli şekillerde kullanılır. Resim 2. 2’de görülen narçiçeği motifi,  merkezi simetrik bir çini deseninde, duvar panosu olarak uygulanmıştır.

 

 

Resim 2,3’de görülen narçiçeği motifi,  ulama pano çini deseni olarak uygulanmıştır.

Resim 2. 3: Narçiçeği motifli ulama pano deseni

 

Resim 2,4’de görülen narçiçeği motifi, duvar pano çini deseni olarak uygulanmıştır.

2.3.   Çizim Tekniği  

 

Motifin çizimine kanaviçesini belirtmekle başlanır. Kanaviçe, çizilecek motife göre farklılık gösterir. Son derece zengin çeşitleri olan bu motifin bir o kadar da farklı kanaviçesi vardır. Narçiçeği Motifi şekil 2.2’de  -A-‘da görüldüğü gibi daire, -B-‘de görüldüğü gibi dikey oval, -C-‘de görüldüğü gibi yatay oval, olmak üzere üç farklı kanaviçe içinde çizilebilir.

-A- -B-                                             -C-

Şekil 2. 2: Farklı kanaviçe içerisine çizilen narçiçeği motifleri

 

Narçiçeği motifinin dış hududu demek olan kanaviçesi içine çizilen daire kanaviçe, meşimenin sınırını belirtir. Meşime çiçeğin göbek kısmında tohumları koruyan keseciktir.  Narçiçeği motifinde dış hudut ile meşime kanaviçesinin birbirine olan mesafesi her tarafta eşit olmamaktadır. Bu mesafe Şekil 2.3’de görüldüğü gibi meşimenin alt kısmında kısa, üst kısmında ise uzun olarak çizilir. 

 

Şekil 2. 3:  Narçiçeği motifinin dış hudut kanaviçesi ile meşime kanaviçesi arasındaki mesafe

 

İki kanaviçe arasındaki mesafe farklılığının sebebi, ilk çıkan üst yaprakların daha gelişmiş bulunmasına karşılık yeni çıkanların ufak olmasıdır. Üst taç yaprakların büyüklüğü kıvrılarak Resim 2.5’de görüldüğü gibi işlenmiştir.

Resim 2. 5: Üst taç yaprakların kıvrıldığı narçiçekleri

 

Motifin esas çizimine çanak ile başlanır. Narçiçeği motifinin en önemli özelliği belirgin bir çanak kısmının bulunmasıdır. Çanak kısmı çoğunlukla dilimli olur. (Resim 2.6) 

 

 

Resim2.7’deki klasiklerdeki narçiçeği motiflerinin çanakları farklı biçimlerde çizilmiştir. 

Aşağıda;

A,B,C: yarım yalın pençli çanak, D: yarım katmerli pençli çanak, E: sade çanak, F:

damlalı sade çanak, G,H: basit yapraklı çanak, olarak gösterilmiştir.

-E-                                    -F- -G-                                -H-

Resim 2. 7: Narçiçeği motiflerinin farklı çanak örnekleri

 

Marul çiçeği ve şakayık motiflerinde bulunan can noktası dediğimiz kısım narçiçeği motifinde bulunmaz. Bu nedenle meşime çanaktan başlayarak çizilir. Meşimenin içi Resim 2,8’de görüldüğü gibi farklı şekillerde çizilebilir. 

Resim 2. 8: Farklı şekillerde çizilen meşime örnekleri

 

Meşime içinde tomurcuk, basit yaprak, yarım penç ve penç motifleri kullanılabilir. Meşime içi motiflerinin önce kanaviçesi çizilir. Böylelikle motiflerin yerleri belirlenerek esas çizime geçilir. Meşime içi doldurulduktan sonra meşime tepesi çizilir.  Meşime tepesi çoğunlukla yarım penç şeklinde çizilir. ( Şekil 2.4) Küçük narçiçeği motiflerinde meşime tepesi Şekil 2.5’de görüldüğü gibi yarım daire şeklinde çizilir. 

 

      Şekil 2. 4: Farklı meşime tepeli narçiçeği            Şekil 2. 5:  Farklı meşime tepeli narçiçeği

 

Motif büyüdükçe çizim alanı da büyümektedir. Bu yüzden meşime tepesi de Şekil 2.6’da görüldüğü gibi penç ve katmerli penç şeklinde çizilebilmektedir.  

 

Şekil 2. 6: Meşime tepesi pençli narçiçeği motifleri

 

Taç yapraklar çanaktan ve meşimeden başlayarak ahenkli bir şekilde sıralanır. Taç yapraklar Resim 2.9’da görüldüğü üzere iç içe basit yapraklar şeklinde çizilebilmektedir.

Resim 2.10’da görüldüğü gibi taç yapraklar,  kıvrımlı yapraklardan da oluşabilmektedir.

                 

       

        Resim 2. 9: Basit taç yapraklı narçiçeği           Resim 2. 10: Kıvrımlı taç yapraklı narçiçeği

 

Çoğunlukla narçiçeği motifinin yaprakları tırnaklı yapraklardan oluşur. Ana hatlar tamamlanınca sıra detay süslere gelir. Bu detaylar narçiçeği motifinin ölçülerine göre ya fazla kullanılır veya hiç çizilmez. Eğer iri bir narçiçeği çiziliyorsa büyük yaprakların içleri Resim 2.11’de görüldüğü gibi ikinci bir yaprakla doldurulur.  

 

Resim 2.11: Büyük bir narçiçeği motifi

 

Yukarıda anlatılanlardan farklı olarak klasik çinilerde sanatçıların özgün yorumlarla ortaya çıkardıkları değişik narçiçeği motifleri de resmedilmiştir. Bu motiflerden örnekler Resim 2.12’da görülmektedir.   

 

Aşağıda verilen (Şekil 2. 7) çizim örneğinde simetri vardır. Narçiçeği motifine bu simetri, el ve göz alışkanlığı ile verilir. Çizim yapılırken sağ taraftaki her yaprak, bu alışkanlığın yardımıyla sol tarafa da aktarılır. Simetrik çizimde zorlanıldığında; motifin tek yönü çizilebilir. Eksen hizasından parşömen kâğıdı katlanarak, motifin çizilen tarafından kopya çekilebilir. Zamanla motif çizimi fazlalaştıkça kolayca motifte simetri sağlanacaktır.  

 

                                  

 

Klasik Çini Desenlerinde görülen Nar Çiçeği Motifi örnekleri Şekil 2.8 ve 2.9’da görülmektedir.

  

 

 

 

 

       

 

Şekil 2. 8: Klasik çini desenlerindeki narçiçeği motifi örnekleri

 

 

 

 

 

 

 

Şekil 2. 9: Klasik çini desenlerindeki narçiçeği motifi örnekleri

 

UYGULAMA 1

 

DAİRE KANEVİÇELİ NARÇİÇEĞİ MOTİFİNİN ÇİZİMİ   

                            

Kullanılacak Araç ve Gereçler

         Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel

 

İşlem Basamakları 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm,  sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz. 

 

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.

                                                    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm’ lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, daire kanaviçeli narçiçeği motifini çiziniz. 

                      

  

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

 

           Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

       Eksen çizgisi üzerine daireyi çiziniz.

           Büyük dairenin narçiçeğin dış           kenar    kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

   

 

 

       Eksen çizgisi üzerine küçük dairenizi çiziniz.

 

           Küçük dairenin büyük daireye olan uzaklığının üstten fazla, alttan az ölçülerde çizmeye dikkat ediniz.

 

           Dairenin meşime kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

 

 

 

 

 

       Narçiçeği motifinin çanağını çiziniz.

 

Çanağın eksen çizgisinin her iki tarafında kalan kısmını eşit çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

 

 

       Yarım penç ve basit yapraklardan oluşan meşime içinin kanaviçesini çiziniz.

           Basit yapraklar simetrik kullanıldığı için aynı büyüklükte çizmeye özen gösteriniz.

           Çanaktan yukarıya doğru sıralanan balık pullarının gittikçe büyüdüğüne dikkat ediniz.

       Meşime tepesinin kanaviçesini çiziniz.

           Meşime tepesinin farklı şekillerde çizilebileceğini unutmayınız.

  

  

 

 

       Taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

       Taç yaprakların başlangıç noktasının çanak ve meşime kanaviçesi           olduğunu unutmayınız.

 

 

 

 

 

 Motifin esas çizimine çanak süslemeleriyle başlayınız.

            Meşimeyi çiziniz.

           Yarım pençleri eşit dairesel hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım pençlerin kanaviçe hizasında   çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

           Meşime tepesinin farklı şekillerde çizilebileceğini hatırlayınız.

 Taç yaprak kanaviçelerini tırnaklı yapraklarla süsleyiniz.

 Motifin sap kısmını ve dalların çıkış noktalarını çiziniz.

 Narçiçeği motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

             Çalışma kâğıdınızda bulunan diğer

boş alanlara aynı sırayı takip ederek narçiçeği motiflerini çiziniz.

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

 

 

 

 

 

UYGULAMA 2

 

DİKEY OVAL KANEVİÇELİ NARÇİÇEĞİ MOTİFİNİN ÇİZİMİ

                          

Kullanılacak Araç ve Gereçler

Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel

 

İşlem Basamakları 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz. 

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm’ lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, dikey oval kanaviçeli narçiçeği motifini çiziniz.  

                     

 

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

           Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

              Eksen çizgisi üzerine daireyi çiziniz.

       Eksen çizgisi üzerine dikey oval yayınızı çiziniz.

           Bu çizimle narçiçeğin dış kenar       kanaviçesini

oluşturduğunuzu unutmayınız

 

 

 

 

       Eksen çizgisi üzerine küçük dairenizi çiziniz.

 

 

           Dairenin meşime kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

           Meşime kanaviçesini ovali ortalayarak çizmeye dikkat ediniz.

 

 

 

 

 

              Narçiçeği motifinin çanağını çiziniz.

 

Çanağın eksen çizgisinin her iki tarafında kalan kısmını eşit çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Yarım penç ve basit yapraklardan oluşan meşime içinin kanaviçesini çiziniz.

 

           Basit yapraklar simetrik kullanıldığı için aynı büyüklükte çizmeye özen gösteriniz.

           Çanaktan yukarıya doğru sıralanan balık pullarının gittikçe büyüdüğüne dikkat ediniz.

       Meşime tepesinin kanaviçesini çiziniz.

           Meşime tepesinin farklı şekillerde çizilebileceğini unutmayınız

   

 

 

 

            Taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

Taç yaprakların başlangıç noktasının çanak ve meşime kanaviçesi olduğunu unutmayınız.

 

 

 Motifin esas çizimine çanak süslemeleriyle başlayınız.

            Meşimeyi çiziniz.

           Yarım pençleri eşit dairesel hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım      pençlerin    kanaviçe

hizasında çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

           Meşime tepesinin farklı şekillerde çizilebileceğini hatırlayınız.

       Taç yaprak kanaviçelerini tırnaklı yapraklarla süsleyiniz.

       Motifin sap kısmını ve dalların çıkış noktalarını çiziniz.

 

 

 

 Narçiçeği motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

 Çalışma kâğıdınızda bulunan diğer boş alanlara aynı sırayı takip ederek narçiçeği motiflerini çiziniz.

 

           Farklı       boyutlarda        ve biçimlerde           dikey    oval kanaviçeli narçiçeği motifleri çizilebileceğinizi unutmayınız.

 

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

 

   

 

 

 

 

 

 

 

 

UYGULAMA 3

 

YATAY OVAL KANEVİÇELİ NARÇİÇEĞİ MOTİFİNİN ÇİZİMİ  

                             

Kullanılacak Araç ve Gereçler

Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel

                                              

İşlem Basamakları

 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz. 

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm’ lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, yatay oval kanaviçeli narçiçeği motifini çiziniz.    

                   

 

 85x85 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

           Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

            Merkez daireyi çiziniz.

       Eksen çizgisi üzerine yatay ovali çiziniz.

           Bu çizimle narçiçeğin dış kenar       kanaviçesini

oluşturduğunuzu unutmayınız.

 

 

 

 

       Narçiçeği motifinin çanağını çiziniz.

Çanağın eksen çizgisinin her iki tarafında kalan kısmını eşit çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

       Taç yaprakların başlangıç noktasının            çanak    ve meşime    kanaviçesi olduğunu unutmayınız.

 

 

 

 

 

       Yarım penç ve basit yapraklardan oluşan meşimenin kanaviçesini çiziniz.

           Basit yapraklar simetrik kullanıldığı            için      aynı büyüklükte çizmeye özen gösteriniz.

           Çanaktan yukarıya doğru sıralanan balık pullarının gittikçe büyüdüğüne dikkat ediniz.

       Meşime tepesinin kanaviçesini çiziniz.

           Meşime     tepesinin      farklı şekillerde      çizilebileceğini

unutmayınız

 

  

 

 

 Motifin esas çizimine çanak süslemeleriyle başlayınız.

          Meşimeyi çiziniz.

           Yarım pençleri eşit dairesel hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım pençlerin kanaviçe hizasında   çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

           Meşime tepesinin farklı şekillerde çizilebileceğini hatırlayınız.

 Taç yaprak kanaviçelerini tırnaklı yapraklarla süsleyiniz.

 Motifin sap kısmını ve dalların çıkış noktalarını çiziniz.

          Unutulmamalıdır ki aynı

kanaviçe ile farklı boyutlarda ve biçimlerde yatay oval kanaviçeli narçiçeği motifi çizilebilir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

          Çalışma kâğıdınızda bulunan

diğer boş alanlara aynı sırayı takip ederek yatay oval kanaviçeli narçiçeği motiflerini çiziniz.

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

      ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

 

UYGULAMALI TEST

 

Öğrenme faaliyetinde kazandığınız beceriler doğrultusunda;

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz. 

 Kâğıdınızın üst kısmından 40mm, sağ, sol ve alt kenarından 20mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

                         Kenar antet çizgilerinin içindeki alanı 80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz.

 

                      Kâğıdınızın;

           Birinci sıradaki karelere; daire kanaviçeli narçiçeği motifini,

           İkinci sıradaki karelere; dikey oval kanaviçeli narçiçeği motifini,

           Üçüncü sıradaki karelere; yatay oval kanaviçeli narçiçeği motifini, çiziniz.

 

Bu uygulamayı aşağıdaki kriterlere göre değerlendiriniz.

 

(Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri evet ve hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz.)

Değerlendirme Ölçütleri

Evet

Hayır

1. Parşömen kâğıdınızı uygun ölçülerde kestiniz mi?

 

 

2. Parşömen kağıdınızın antet çizgilerini çizdiniz mi?

 

 

3. Kâğıdınızı 80x80 mm ölçülerinde alanlara böldünüz mü? 

 

 

4. Eksen çizgisi üzerine narçiçeği motifinin dış kenar kanaviçesini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

5. Dairenin içine;  meşime kanaviçesini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

6. İki daire farkının eksen altında kalan kısmına çanağın kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

7. Meşime içinin kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

8. Meşime tepesinin kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

9. Taç yaprakların kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

10. Motifin esas çizimine çanak ve meşime çizimi ile başladınız mı?

 

 

11. Motifin esas çizimini tamamladınız mı?

 

 

12. Daire kanaviçeli narçiçeği motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi?

 

 

13. Çizim kâğıdınızın ilk sırasındaki ikinci kare içine de,  daire kanaviçeli narçiçeği motifini çizdiniz mi?

 

 

14. İkinci sıradaki alana; narçiçeği motifinin eksen çizgisi üzerindeki dış kenar kanaviçesini dikey oval şeklinde çizdiniz mi?

 

 

15. Narçiçeği motifinin tüm kısımlarının kanaviçelerini çizdiniz mi?

 

 

16. Dikey oval kanaviçeli narçiçeği motifinizi işlem basamaklarına uygun olarak tamamladınız mı?

 

 

17. Çizim kâğıdınızın ikinci sırasında bulunan iki kare içine de, dikey oval kanaviçeli narçiçeği motifini çizdiniz mi?

  

 

18. Üçüncü sıradaki alana; narçiçeği motifinin eksen çizgisi üzerindeki dış kenar kanaviçesini yatay oval şeklinde çizdiniz mi?

 

 

19. Yatay oval kanaviçeli narçiçeği motifinizi işlem basamaklarına uygun olarak tamamladınız mı? 

 

 

20. Çizim kâğıdınızın üçüncü sırasında bulunan iki kare içine de,  yatay oval kanaviçeli narçiçeği motifini çizdiniz mi?

 

 

21. Narçiçeği motifinin tüm kısımlarının kanaviçelerini çizdiniz mi?

 

 

22. Narçiçeği motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi?

 

 

23. Narçiçeği motiflerinin simetrik olmasına önem verdiniz mi?

 

 

24. Narçiçeği motiflerinde estetik çizgiler kullanmaya dikkat ettiniz mi?

 

 

 

DEĞERLENDİRME

 

Yapılan değerlendirme sonunda “ Hayır ” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarınızın tamamı “ Evet ” ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÖĞRENME FAALİYETİ - 3

 

Gerekli ortam sağlandığında; çini sanatında kullanılan şakayık motifini; aslını bozmadan bir bütün olarak ele alıp, estetik bir üslupla, çizim tekniğine bağlı kalarak çeşitli ölçülerde çizebileceksiniz.

 

      ARA ŞTIRMA

 

 

Sevgili öğrenci, aşağıdaki araştırmaları yapmanız öğretilecek faaliyeti daha kolay kavramanızı sağlayacaktır. 

                      Çevrenizdeki konu ile ilgili kaynak kişilerle görüşerek,

 Çevrenizdeki çini dekor atölyelerinde bulunan şakayık motifli çinilerin desende kullanımını gözlemleyerek,

       Çevrenizdeki çini satış mağazalarında bulunan şakayık motifli çinileri gözlemleyerek,

            Çini ile ilgili kitap, katalog ve broşürlerden şakayık motifini inceleyerek,             İnternetten konu ile ilgili siteleri araştırarak,

Şakayık motifi ile ilgili bilgi ve resimlerin bulunduğu bir dosya hazırlayınız. 

 

3.    ŞAKAYIK MOTİFİ

 

Tabiattaki şakayık çiçeği, süsleme sanatında üsluplaştırılarak resmedilmek suretiyle işlenmiştir. Çinide kullanılan şakayık motifi de tabiattaki şakayık çiçeğine benzer yapıda stilize edilmiş zarif bir motiftir. Resim 3.1’de tabiattaki şakayık çiçeği görülmektedir.

 

Resim 3. 1: Tabiattaki şakayık çiçeği

 

3.1.   Tanımı

 

Şakayık çiçeğinin dikine kesitinin, anatomik çizgilerinin üsluplaştırılmasıyla ortaya çıkan şekillere şakayık motifi denir. Aynı zamanda kat kat yarım pençlerden oluşan tohumların can noktasından çıkan meşime içinde kullanılmasıyla farklılık kazanan hatayi grubu motifleridir. 

 

                       Şakayık Motifinin Kısımları

 

Muhsin Demironat’ın inceleme neticesi aşağıdaki şekildedir:

1.             Çiçeğin göbek kısmında tohumları koruyan meşime dediğimiz kesecik vardır.

2.             Meşimenin alt ve orta kısmında, sapın çiçeğe birleştiği nokta bulunur. Bu nokta Şakayık ve Marul çiçeği için “ukde-i hayati” (can noktası) gibidir. Ekseriyetle ya bir helezon veya yalın penç şeklinde belirtilir.

3.             Çiçeğin kaidesini oluşturan ve eskiden keys denilen çanak kısmı belirgin şekildedir.

4.             Meşimenin veya göbeğin etrafını çeviren yapraklar ise çiçeğin renkli kısmını teşkil eden taç yapraklarıdır. Eskiden bunlara “tüveyç” denilir. (Şekil 3.1)

 

Şakayık motifinde can noktasının basit şekilleri Resim 3.2’de görülmektedir. 

Şakayık motiflerinde meşime içi çoğunlukla yarım pençlerle ve basit yapraklarla doldurulur.( Resim 3.3) 

Klasik çini desenlerinde Resim 3,4’deki gibi farklı meşime içi örneklerine de rastlanır. Bu örneklerden ilkinde meşime içi basit yaprak ve tomurcukla doldurulmuştur. Diğer örnekte ise pençlerle doldurulmuştur.

 

Şakayık motifinde meşime tepesi çoğunlukla yarım penç şeklindedir.(Resim 3.5) Şakayık motifinde Resim 3.5’de görüldüğü gibi taç yapraklar iç içe basit yapraklardan veya kıvrımlı yapraklardan oluşturulmaktadır.

Resim 3. 5: Farklı taç yapraklı şakayık motifleri

Klasik çini desenlerinde Resim 3.6’da görüldüğü gibi taç yaprakların kıvrımlı yapraklardan oluştuğu örneklere de rastlanmaktadır. Aşağıdaki örnekte aynı zamanda tırnaklı taç yapraklar pençlerle hurdelenmiştir.

 

Klasik çini desenlerinde Resim 3.7’de olduğu gibi sanatçının özgün yorumlarıyla ortaya çıkan farklı şakayık motifi örneklerine de rastlanmaktadır. Örnekte motifin taç yaprakları tamamen yarım pençlerden oluşturulmuştur.  

 

 

Resim 3. 7: Yarım pençli taç yapraklı örnek

Günümüzde serigrafi yöntemiyle dekorlanan,  özellikle fayans desenlerinde kullanılan motifler elek baskıya uygun olarak biçimlendirilmektedir.  Resim 3.8’de görülen şakayık motifi baskıya uygunluk açısından,  doluluk-boşluk dengesi ile yorumlanmıştır. 

 

Resim 3. 8:  Serigrafi yöntemiyle dekorlanan şakayık motifleri

 

3.2.   Kullanım Yerleri 

 

Şakayık motifi, desenlerde ana motif olarak aşağıda verilen örneklerde olduğu gibi çeşitli şekillerde kullanılır. 

  

Resim 3. 9: Klasik çini tabak

Resim 3.9’da görülen klasik çini tabak deseninde şakayık motifleri kullanılmıştır.

XV.-XVI. yüzyıllara ait bir çini ocak külahı Resim 3.10’da görülmektedir. Desen şakayık ve narçiçeği motifleri ile oluşturulmuştur. 

 

Resim 3. 10: Klasik çini ocak külahı

Resim 3.11’de görülen klasik çini tabak deseni şakayık motifleri ile süslenmiştir. Örnekte de görüldüğü gibi şakayık motifi desen içinde katmerli penç motifleri veya diğer hatayi grubu motifleri ile birlikte kullanılabilir.

 

3.3.   Çizim Tekniği 

 

Motifin çizimine kanaviçesini belirtmekle başlanır. Kanaviçe, çizilecek motife göre farklılık gösterir. Son derece zengin çeşitleri olan bu motifin bir o kadar da farklı kanaviçesi vardır. Şakayık motifi şekil 3.2’de görüldüğü gibi daire, dikey oval, yatay oval olmak üzere üç farklı kanaviçe içinde çizilebilir.

 

Şakayık motifinin dış hududu demek olan kanaviçesi İçine çizilen daire kanaviçe meşimenin sınırını belirtir. Meşime çiçeğin göbek kısmında tohumları koruyan keseciktir. Şakayık motifinde dış hudut ile meşime kanaviçesinin birbirine olan mesafesi her tarafta eşit olmaktadır. 

 Meşime kanaviçesinin alt ve orta kısmına “can noktası” çizilir. Can noktası denmesinin nedeni meşimenin ve taç yaprakların çıkış noktası olmasıdır. Can noktası kanaviçesi verilecek şekle uygun olarak çizilir. Can noktası çoğunlukla bir helezon veya mine şeklinde belirtilir. Büyük çizilen motiflerde can noktası penç çeşitleri şeklinde çizilebilir. Klasik desenlerdeki şakayık motiflerinde uygulanan farklı can noktası çizimlerinde bulut motiflerine de rastlanır. (Şekil 3.3)

Şekil 3. 3: Can noktası bulut motiflerinden oluşan şakayık örnekleri

 

Şakayık motifinde meşime can noktasından başlayarak çizilir. Meşimenin içi farklı yön ve büyüklüklerde yapraklardan oluşturulur. Şakayığın meşimesi penç, yarım penç ve yaprak motifleri ile süslenir.

 

Şakayık motifinde meşime tepesi çoğunlukla yarım pençlerden oluşur. Meşimenin dışında ise taç yapraklar yer alır.  Taç yapraklar çanaktan ve meşimeden başlayarak ahenkli bir şekilde sıralanır. Şakayık motifinde taç yapraklar çoğunlukla iç içe basit yapraklar şeklinde çizilebildiği gibi kıvrımlı yapraklardan da oluşabilmektedir. 

 

Klasik çini desenlerinde görülen şakayık motiflerinin taç yaprakları tırnaklı yapraklarla da süslenebilmektedir. Klasik çini desenlerindeki şakayık motiflerinde penç tomurcukları ile süslenen taç yapraklara da rastlanmaktadır. (Şekil 3.4)

 

 

Şekil 3. 4:  Taç yaprakları penç tomurcukları ile süslenen şakayık motifleri

 

Taç yaprağın kanaviçesi istenen şekle göre çizilir. Ana hatlar tamamlanınca sıra detay süslere gelir. Bu detaylar şakayık motifinin ölçüleri büyüdükçe fazla kullanılır. Özellikle taç yaprakların arasındaki yarım pençler fazlalaştırılarak motif çeşitleri oluşturulur. 

 

Bu motifte simetri vardır. Şakayık motifine bu simetri, el ve göz alışkanlığı ile verilir. Çizim yapılırken sağ taraftaki her yaprak, bu alışkanlığın yardımıyla sol tarafa da aktarılır. Simetrik çizimde zorlanıldığında; motifin tek yönü çizilebilir. Eksen hizasından parşömen kâğıdı katlanarak, motifin çizilen tarafından kopya çekilebilir. Klasik çini desenlerindeki şakayık motifi örnekleri Şekil 3.4, 3.5 ve 3.6’da görülmektedir.

 

 

 

 

 

Şekil 3. 4: Klasik çini desenlerindeki şakayık motifi örnekleri

 

Şekil 3. 5: Klasik çini desenlerindeki şakayık motifi örnekleri

 

 

 

 

 

 

Şekil 3.6: Klasik çini desenlerindeki şakayık motifi örnekleri

UYGULAMA 1

 

DAİRE KANAVİÇELİ ŞAKAYIK MOTİFİNİN ÇİZİMİ 

 

Kullanılacak Araç ve Gereçler

Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel

                         

İşlem Basamakları 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını, 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm’ lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, daire kanaviçeli şakayık motifini çiziniz.      

            

 

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

       Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

       Eksen çizgisi üzerine büyük daireyi çiziniz.

           Büyük       dairenin      şakayık çiçeğin dış kenar kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

       Eksen çizgisi üzerine küçük daireyi çiziniz.

           Daireyi      eksen   çizgisini ortalayarak çizmeye dikkat ediniz.

           Dairenin meşime kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

 

 

       Meşime dairesinin eksen çizgisiyle alt kesişim noktasına en küçük olan daireyi çiziniz.

 

Küçük dairenin şakayık çiçeğin “can noktası”nın kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

 

 

       

 

 

 

       Yarım penç ve basit yapraklardan oluşan meşime içinin kanaviçesini çiziniz.

           Basit yapraklar simetrik kullanıldığı için aynı büyüklükte çizmeye özen gösteriniz.

           Çanaktan   yukarıya      doğru sıralanan balık pullarını eşit ölçüde çizmeye  dikkat ediniz.

       Meşime tepesinin kanaviçesini çiziniz.

           Meşime     tepesinin kanaviçesini           yarım      daire şeklinde   çizmeye      özen gösteriniz.

           Meşime tepesinin farklı şekillerde çizilebileceğini unutmayınız.

 

 

       

 

       Orta eksen çizgisini ve motifin kanaviçesini dikkate alarak taç yaprakların yerini belirleyiniz.

          Taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

           Taç            yaprakların      başlangıç noktasının daima can noktası olduğunu unutmayınız.

           İlk çıkan üst taç yaprakların daha gelişmiş, yeni çıkan alt taç yaprakların ufak olması gerektiğini unutmayınız

 

       

 

 

 Şakayık motifinin sınır çizgilerinin kanaviçesini çiziniz. 

 

Sınır çizgilerini dış kanaviçe çapından küçük çizmeye özen gösteriniz. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     

 

          Motifin esas çizimine meşime

çizimi ile başlayınız

           Yarım pençleri eşit dairesel hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım        pençlerin      kanaviçe hizasında      çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

           Meşime tepesinin farklı şekillerde çizilebileceğini hatırlayınız.

 

 

 

       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Taç yaprak kanaviçelerini basit yapraklarla süsleyiniz.

 

 

 

            

 

            Sınır çizgileri çiziniz.

           Sınır          çizgilerini         taç yaprakların            aralıklarına çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım pençlerle süslediğiniz sınır çizgilerini eşit dairesel hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım        pençlerin      kanaviçe hizasında      çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

 Can noktası kanaviçesine böcek (salyangoz) motifi çiziniz.

           Büyük       motiflerde        can noktasında penç motifinin de

kullanılabileceğini unutmayınız.

     

 

       Şakayık motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

 Çalışma kâğıdınızda bulunan diğer boş alanlara aynı sırayı takip ederek şakayık motiflerini çiziniz.

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

UYGULAMA 2

 

DİKEY OVAL KANEVİÇELİ ŞAKAYIK MOTİFİNİN ÇİZİMİ 

 

Kullanılacak Araç ve Gereçler

Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel

 

İşlem Basamakları

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm’ lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, dikey oval kanaviçeli şakayık motifini çiziniz.     

                  

 

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

 

           Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

 

       Eksen çizgisi üzerine büyük daireyi çiziniz.

          Dikey uzunluğu oval eğimini çiziniz.

          Ovalin ortasına küçük daireyi çiziniz.

 

           Daireyi      ovali     ortalayarak çizmeye dikkat ediniz.

           Dairenin meşime kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

           

 

 

 Meşime dairesinin eksen çizgisiyle alt kesişim noktasına en küçük olan daireyi çiziniz.

 

Küçük dairenin şakayık çiçeğinin “can noktası”nın kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

 

 

 

 

       

 

 

 

       Yarım penç ve basit yapraklardan oluşan meşime içinin kanaviçesini çiziniz.

 

           Basit          yapraklar      simetrik

kullanıldığı için aynı büyüklükte çizmeye özen gösteriniz.

           Çanaktan   yukarıya      doğru sıralanan balık pullarını eşit ölçüde çizmeye dikkat ediniz.

 

          Meşime tepesinin kanaviçesini çiziniz.

 

           Meşime tepesinin kanaviçesini yarım daire şeklinde çizmeye özen gösteriniz.

 

          

 

       Orta eksen çizgisini ve motifin kanaviçesini dikkate alarak taç yaprakların yerini belirleyiniz.

          Taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

           Taç            yaprakların      başlangıç noktasının daima can noktası olduğunu unutmayınız.

           İlk çıkan üst taç yaprakların daha gelişmiş, yeni çıkan alt taç yaprakların ufak olması gerektiğini unutmayınız

 

 

 

 

        

 

 

 Şakayık motifinin sınır çizgilerinin kanaviçesini çiziniz. 

 

Sınır çizgilerini dış kanaviçe çapından küçük çizmeye özen gösteriniz. 

 

 

        

             

 

          Motifin esas çizimine meşime çizimi

ile başlayınız

 

           Yarım pençleri eşit dairesel hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım        pençlerin      kanaviçe hizasında çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

           Meşime tepesinin farklı şekillerde çizilebileceğini hatırlayınız.

 

 

 

 

 

 

         

             

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Taç yaprak kanaviçelerini kıvrımlarla süsleyiniz.

 

 

 

 

 

   

 

          Sınır çizgileri çiziniz.

 

           Sınır çizgilerini taç yaprakların aralıklarına            çizmeye      özen gösteriniz.

           Yarım pençlerle süslediğiniz sınır çizgilerini eşit dairesel hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım        pençlerin      kanaviçe hizasında çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

 

 Can noktası kanaviçesine böcek (salyangoz) motifi çiziniz.

 

           Büyük motiflerde can noktasında penç          motifinin          de kullanılabileceğini unutmayınız.

 

 

 

 

 

 

 

      

 

 

 

       Şakayık motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

 Çalışma kâğıdınızda bulunan diğer boş alanlara aynı sırayı takip ederek şakayık motiflerini çiziniz.

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

UYGULAMA 3

 

YATAY OVAL KANAVİÇELİ ŞAKAYIK MOTİFİNİN 

 

Kullanılacak Araç ve Gereçler

Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel

                         

İşlem Basamakları 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm’ lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, yatay oval kanaviçeli şakayık motifini çiziniz.   

                    

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

 Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

       Eksen çizgisi üzerine yatay ovali çiziniz.

 

           Yatay        ovalin   şakayık çiçeğinin    dış        kenar kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

       Eksen çizgisi üzerine küçük daireyi çiziniz.

 

           Dairenin    meşime kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız

           Daireyi      eksen   çizgisini ortalayarak çizmeye dikkat ediniz.

 

 

 

 

          Meşime dairesinin eksen

çizgisiyle alt kesişim noktasına en küçük olan daireyi çiziniz.

 

       Küçük       dairenin      şakayık çiçeğinin “can noktası”nın kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Yarım penç ve basit yapraklardan oluşan meşime içinin kanaviçesini çiziniz.

 

           Basit          yapraklar      simetrik kullanıldığı      için       aynı büyüklükte çizmeye özen gösteriniz.

           Çanaktan yukarıya doğru sıralanan balık pullarını eşit ölçüde       çizmeye      dikkat ediniz.

 

       Meşime tepesinin kanaviçesini çiziniz.

 

           Meşime     tepesinin kanaviçesini yarım daire şeklinde     çizmeye      özen gösteriniz.

           Meşime tepesinin farklı şekillerde çizilebileceğini unutmayınız

 

      

       Orta eksen çizgisini ve motifin kanaviçesini dikkate alarak taç yaprakların yerini belirleyiniz.

       Taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

           Taç yaprakların başlangıç noktasının daima   can noktası      olduğunu unutmayınız.

           İlk çıkan üst taç yaprakların daha gelişmiş, yeni çıkan alt taç yaprakların ufak olması gerektiğini unutmayınız

 

 

 

 

 

 

       Şakayık motifinin sınır çizgilerinin kanaviçesini çiziniz. 

 

       Sınır          çizgilerini      dış kanaviçe çapından küçük çizmeye özen gösteriniz. 

 

 

 

             

          Motifin esas çizimine meşime

çizimi ile başlayınız

 

           Yarım pençleri eşit dairesel hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım pençlerin kanaviçe hizasında   çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

           Meşime tepesinin farklı şekillerde çizilebileceğini hatırlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

             

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Taç yaprak kanaviçelerini basit yapraklarla süsleyiniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

          Sınır çizgileri çiziniz.

 

           Sınır          çizgilerini      taç yaprakların      aralıklarına çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım        pençlerle süslediğiniz sınır çizgilerini eşit dairesel hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım pençlerin kanaviçe hizasında   çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

 Can noktası kanaviçesine böcek (salyangoz) motifi çiziniz.

 

           Büyük       motiflerde      can noktasında penç motifinin de      kullanılabileceğini unutmayınız.

 

 

 

 

       Şakayık motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

         Çalışma kâğıdınızda bulunan

diğer boş alanlara aynı sırayı takip ederek şakayık motiflerini çiziniz.

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

 

UYGULAMALI TEST

 

Öğrenme faaliyetinde kazandığınız beceriler doğrultusunda;

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz. 

             

 Kâğıdınızın üst kısmından 40mm, sağ sol ve alt kenarından 20mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

                         Kenar antet çizgilerinin içindeki alanı 80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz.

 

 

                      Kâğıdınızın;

           Birinci sıradaki karelere; daire kanaviçeli şakayık motifini,

           İkinci sıradaki karelere; dikey oval kanaviçeli şakayık motifini,        Üçüncü sıradaki karelere; yatay oval kanaviçeli şakayık motifini, çiziniz.

 

Bu uygulamayı aşağıdaki kriterlere göre değerlendiriniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri evet ve hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz.)

 

Değerlendirme Ölçütleri

Evet

Hayır

1. Parşömen kâğıdınızı uygun ölçülerde kestiniz mi?

 

 

2. Parşömen kağıdınızın antet çizgilerini çizdiniz mi?

 

 

3. Kâğıdınızı 80x80 mm ölçülerinde alanlara böldünüz mü? 

 

 

4. Eksen çizgisi üzerine şakayık motifinin dış kenar kanaviçesini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

5. Dairenin içine;  meşime kanaviçesini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

6. Meşime dairesinin eksen çizgisiyle alt kesişim noktasına “can noktası”nın kanaviçesini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

7. Meşime içinin kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

8. Meşime tepesinin kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

9. Taç yaprakların kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

10. Şakayık motifinin sınır çizgilerinin kanaviçesini çizdiniz mi? 

 

 

11. Motifin esas çizimine can noktası ve meşime çizimi ile başladınız mı?

 

 

12. Motifin esas çizimini tamamladınız mı?

 

 

13. Daire kanaviçeli şakayık motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi?

 

 

14. Çizim kâğıdınızın ilk sırasındaki ikinci kare içine de,  daire kanaviçeli şakayık motifini çizdiniz mi?

 

 

15. İkinci sıradaki alana; şakayık motifinin eksen çizgisi üzerindeki dış kenar kanaviçesini dikey oval şeklinde çizdiniz mi?

 

 

16. Şakayık motifinin tüm kısımlarının kanaviçelerini çizdiniz mi?

 

 

17. Dikey oval kanaviçeli şakayık motifinizi işlem basamaklarına uygun olarak tamamladınız mı?

 

 

18. Çizim kâğıdınızın ikinci sırasında bulunan iki kare içine de,  dikey oval kanaviçeli şakayık motifini çizdiniz mi?

 

 

19. Üçüncü sıradaki alana; şakayık motifinin eksen çizgisi üzerindeki dış kenar kanaviçesini yatay oval şeklinde çizdiniz mi?

 

 

20. Yatay oval kanaviçeli şakayık motifinizi işlem basamaklarına uygun olarak tamamladınız mı? 

 

 

21. Çizim kâğıdınızın üçüncü sırasında bulunan iki kare içine de,  yatay oval kanaviçeli şakayık motifini çizdiniz mi?

 

 

22. Şakayık motifinin tüm kısımlarının kanaviçelerini çizdiniz mi?

 

 

23. Şakayık motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi?

 

 

24. Şakayık motiflerinin simetrik olmasına önem verdiniz mi?

 

 

25. Şakayık motiflerinde estetik çizgiler kullanmaya dikkat ettiniz mi?

 

 

 

DEĞERLENDİRME

 

Yapılan değerlendirme sonunda “ hayır ” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarınızın tamamı “ evet ” ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

 

ÖĞRENME FAALİYETİ - 4

 

 

Gerekli ortam sağlandığında; çini sanatında kullanılan marul çiçeği motifini; aslını bozmadan bir bütün olarak ele alıp, estetik bir üslupla, çizim tekniğine bağlı kalarak çeşitli ölçülerde çizebileceksiniz.

 

 

ARA ŞTIRMA

 

 

Sevgili öğrenci, aşağıdaki araştırmaları yapmanız öğretilecek faaliyeti daha kolay kavramanızı sağlayacaktır. 

                      Çevrenizdeki konu ile ilgili kaynak kişilerle görüşerek,

 Çevrenizdeki çini dekor atölyelerinde bulunan marul çiçeği motifli çinilerin desende kullanımını gözlemleyerek,

 Çevrenizdeki çini dekor atölyelerinde bulunan marul çiçeği motifli çinilerin desende kullanımını gözlemleyerek,

       Çevrenizdeki çini satış mağazalarında bulunan marul çiçeği motifli çinileri gözlemleyerek,

                      Çini ile ilgili kitap, katalog ve broşürlerden marul çiçeği motifini inceleyerek,

                      İnternetten konu ile ilgili siteleri araştırarak,

 

Marul çiçeği motifi ile ilgili bilgi ve resimlerin bulunduğu bir dosya hazırlayınız. 

 

 

4.   MARUL ÇİÇEĞİ MOTİFİ 

 

       Türk süsleme sanatlarımızın klasik motiflerinden olan marul çiçeği motifleri, genellikle orta Asya ve Uzak Doğu ülkelerinin etkisinde oluşan, çoğu kez ne oldukları belli olmayacak derecede stilize edilmiş nebati tür desenlerdir.

 

      Sanatkârlar binlerce yıllık yaşamı boyunca hiçbir zaman tabiatı aynen taklide kalkmamış, ona daima kendi yorum ve zevkini katarak tabiatta görülmeyecek tür ve güzellikte değişik süsleme motiflerinin doğmasına neden olmuştur. Türk sanatkârlarının kullandığı renkler de tabiatta göremeyeceğimiz değişik ve zengin bir hayal gücünün ürünleri olarak karşımıza çıkar. 

 

4.1.   Tanımı

 

 Marul çiçeğinin dikine kesitinin, anatomik çizgilerinin üsluplaştırılmasıyla ortaya çıkan şekillere marul çiçeği motifi denir.

Kat, kat yapraklardan oluşan tohumların meşime içinde kullanılmasıyla farklılık kazanan hatayi grubu motifleridir. 

 

                      Marul Çiçeği Motifinin Kısımları

 

Muhsin Demironat’ın inceleme neticesi aşağıdaki şekildedir:

1.             Çiçeğin göbek kısmında tohumları koruyan meşime dediğimiz kesecik vardır.

2.             Meşimenin alt ve orta kısmında, sapın çiçeğe birleştiği nokta bulunur. Bu nokta şakayık ve marul çiçeği için “ukde-i hayati” (can noktası) gibidir. Ekseriyetle ya bir helezon veya yalın penç şeklinde belirtilir.

3.             Çiçeğin kaidesini oluşturan ve eskiden keys denilen çanak kısmı belirgin şekildedir.

4.             Meşimenin veya göbeğin etrafını çeviren yapraklar ise çiçeğin renkli kısmını teşkil eden taç yapraklarıdır. Eskiden bunlara “tüveyç” denilir. (Şekil 4.1)

Şekil 4. 1: Marul çiçeği motifinin kısımları

4.2.   Kullanım Yerleri  

 

16. yüzyıl İznik çinilerinde Resim 4.1, Resim 4.2’de görülen örneklerde marul çiçeğin farklı kullanım şekilleri verilmiştir.

 

Resim 4. 1: 16. yüzyıl İznik çini örnekleri

 

4.3.   Çizim Tekniği 

 

Motifin çizimine kanaviçesini belirtmekle başlanır. Kanaviçe, çizilecek motife göre farklılık gösterir. Son derece zengin çeşitleri olan bu motifin bir o kadar da farklı kanaviçesi vardır.

 

Marul çiçeği motifi şekil 4.1;  -A-‘da görüldüğü gibi daire,

                                                -B-‘de görüldüğü gibi dikey oval,

                                                -C-‘de görüldüğü gibi yatay oval, olmak üzere üç farklı kanaviçe içinde çizilebilir.

 

             

 

 

Şekil 4. 1: Farklı kanaviçe içerisine çizilen marul çiçeği motifleri

 

Marul çiçeği motifinin dış hududu demek olan kanaviçesi içine çizilen dairede meşimenin sınırını belirtir. Meşime çiçeğin göbek kısmında tohumları koruyan keseciktir. Marul çiçeği motifinde dış hudut ile meşime kanaviçesinin birbirine olan mesafesi her tarafta eşit olmaktadır. 

 

Resim 4.2’de görüldüğü gibi meşimenin alt ve orta kısmına “can noktası” çizilir. Can noktası denmesinin nedeni meşimenin ve taç yaprakların çıkış noktası olmasıdır.

 

    

 

Can noktası bir helezon veya mine şeklinde belirtilir. Büyük çizilen motiflerde can noktası penç çeşitleri şeklinde çizilebilir. Klasik desenlerdeki marul çiçeği motiflerinde uygulanan farklı can noktası çizimleri Resim 4.3’de görülmektedir.

 

Marul çiçeği motifinde meşime can noktasından başlayarak çizilir. Meşimenin içi farklı yön ve büyüklüklerde yapraklardan oluşturulur. Marul Çiçeğin kat kat yapraklarla süslenen meşime içi en önemli özelliğidir. Resim 4.3’deki motiflerin meşimelerini inceleyiniz.

Şekil 4. 3: Meşime içleri farklı marul çiçeği çeşitleri

Meşimenin dışında ise taç yapraklar yer alır. Taç yapraklar çanaktan ve meşimeden başlayarak ahenkli bir şekilde sıralanır. Taç yapraklar Resim 4.3’de görüldüğü üzere iç içe basit yapraklar şeklinde çizilebilmektedir. Resim 4.4’de görüldüğü gibi taç yapraklar,  kıvrımlı yapraklardan da oluşabilmektedir.

 

  Resim 4. 3: Basit taç yapraklı marul çiçeği        Resim 4. 4: Kıvrımlı taç yapraklı marul çiçeği

 

Ana hatlar tamamlanınca sıra detay süslere gelir. Bu detaylar marul çiçeği motifinin ölçüleri büyüdükçe fazla kullanılır. Özellikle taç yaprakların arasındaki yarım pençler fazlalaştırılarak motif çeşitleri oluşturulur. Yukarıda anlatılanlardan farklı olarak klasik çinilerde sanatçıların özgün yorumlarla ortaya çıkardıkları değişik marul çiçeği motifleri de resmedilmiştir. Şekil 4.4’de görülen klasiklerdeki motifte taç yapraklar münhani motiflerinden oluşturulmuştur. 

 

Şekil 4. 4: Farklı marul çiçeği motifi örneği

 

UYGULAMA 1

 

DAİRE KANAVİÇELİ MARUL ÇİÇEK MOTİFİNİN ÇİZİMİ  

                             

Kullanılacak Araç ve Gereçler

Parşömen kâğıdı, Beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, Gönye, Cetvel             

             

İşlem Basamakları 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz. 

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk               kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını, 1/1 ölçeğinde hazırlayınız

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm’ lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, daire kanaviçeli marul çiçek motifini çiziniz.     

                  

  

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

 

Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

 

 

 

 

       Eksen çizgisi üzerine küçük daireyi çiziniz.

 

           Daireyi eksen çizgisini ortalayarak çizmeye dikkat ediniz.

           Dairenin meşime kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

 

 

 

 

 

       Eksen çizgisi üzerine büyük daireyi çiziniz.

 

           Büyük dairenin marul çiçeğin dış           kenar    kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

       Meşime dairesinin eksen çizgisiyle alt kesişim noktasına en küçük olan daireyi çiziniz.

 

           Küçük dairenin marul çiçeğin “can noktası”nın kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

 

            Taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

           Taç          yaprakların    başlangıç noktasının daima can noktası olduğunu unutmayınız.

           İlk çıkan üst taç yaprakların daha gelişmiş, yeni çıkan alt taç yaprakların ufak olması gerektiğini unutmayınız. 

 

 

 

 

       Basit yapraklardan oluşan meşimeyi çiziniz.

 

           Motifin    esas      çizimine meşimeden          başlanması gerektiğini unutmayınız

           Basit yaprakları önden arkaya doğru büyüyerek ve ters yönlerde çizmeye özen gösteriniz.

           Basit yaprak sayısının marul çiçek motifinin büyüklüğü ile birlikte değişebileceğini unutmayınız. 

 

 

 

       Marul çiçeğin sınır çizgilerinin kanaviçesini çiziniz. 

 

           Sınır        çizgilerini         dış kanaviçeden         daha    küçük çizmeye özen gösteriniz. 

           Çanak sınır çizgisinin diğer sınır çizgilerine göre daha içten çizilmesi gerektiğini unutmayınız.

 

 

 

 

 

                       

 

 

 

 

            Taç yaprak kıvrımlarını çiziniz.

 

                      Yaprak    kıvrım    çizgilerinin

estetiğine dikkat ediniz.

 

 

     

 

            Sınır çizgileri çiziniz.

 

           Sınır çizgilerini taç yaprakların aralıklarına          çizmeye    özen gösteriniz.

           Yarım pençlerle süslediğiniz sınır çizgilerini eşit dairesel hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Yarım      pençlerin    kanaviçe

hizasında çizilmesi gerektiğini unutmayınız.

 

 

     

    

 

 Can noktası kanaviçesine böcek (salyangoz) motifi çiziniz.

 

           Büyük     motiflerde        can noktasında penç motifinin de

kullanılabileceğini unutmayınız.

       Motifi süsleme işlemini tamamlayınız.

           Unutmayınız        ki    yukarıda verilen    işlem    basamakları doğrultusunda      marul    çiçeği motifi çizildikten sonra, en son aşamada süslenmesi gerekir.

 

               

 

 

 

       Marul çiçeği motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

 Çalışma kâğıdınızda bulunan diğer boş alanlara aynı sırayı takip ederek daire kanaviçeli marul çiçeği motiflerini çiziniz.

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

              

                              

 

 

 

 

  

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

UYGULAMA 2

 

DİKEY OVAL KANAVİÇELİ MARUL ÇİÇEK MOTİFİNİN ÇİZİMİ                                

 

Kullanılacak Araç ve Gereçler

Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel

 

İşlem Basamakları 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını, 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm’ lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, dikey oval kanaviçe üzerine marul çiçek motifini çiziniz.    

                   

  

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

 

Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

 

 

       Eksen çizgisi üzerine küçük daireyi çiziniz.

 

 

           Daireyi      ovali     ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

 

           Dairenin meşime kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

   

    

       Eksen çizgisi üzerine büyük daireyi çiziniz.

 

       Daireyi      eksen   çizgisini ortalayarak çizmeye dikkat ediniz.

 

 

              

           

 

       Eksen çizgisi üzerine yatay ovali çiziniz.

 

       Bu çizimle marul çiçeğin dış kenar kanaviçesini oluşturduğunuzu unutmayınız.

 

 

 

 

        

 

 

       Meşime dairesinin eksen çizgisiyle alt kesişim noktasına en küçük olan daireyi çiziniz.

 

Küçük dairenin marul çiçeğin “can noktası”nın kanaviçesini oluşturduğunu hatırlayınız.

 

 

 

 

       

 

 

       Taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

           Taç            yaprakların      başlangıç noktasının daima can noktası olduğunu unutmayınız.

           İlk çıkan üst taç yaprakların daha gelişmiş, yeni çıkan alt taç yaprakların ufak olması gerektiğini unutmayınız. 

 

 

 

 

       

         

 

       Basit yapraklardan oluşan meşimeyi çiziniz.

 

           Motifin      esas      çizimine meşimeden      başlanması gerektiğini unutmayınız

           Basit yaprakları ters yönlerde ve önden arkaya doğru büyüyen hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Basit yaprak sayısının Marul çiçek motifinin büyüklüğü ile birlikte değişebileceğini unutmayınız. 

 

          

           

 

       Marul çiçeğin sınır çizgilerinin kanaviçesini çiziniz. 

 

           Sınır          çizgilerini         dış kanaviçeden           daha      küçük çizmeye özen gösteriniz. 

 

           Sınır çizgisi kanaviçelerini taç yaprakların            aralıklarına çizmeye özen gösteriniz.

           Çanak sınır çizgisinin diğer sınır çizgilerine göre daha içten çizilmesi gerektiğini unutmayınız.

 

        

 

          Taç yaprak kıvrımlarını çiziniz.

 

                    Yaprak    kıvrım    çizgilerinin

estetiğine dikkat ediniz

          

 

 

 

          Sınır çizgilerini çiziniz.

           Yarım pençlerin kanaviçe hizasında   çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

           Yarım        pençlerle süslediğiniz sınır çizgilerini eşit            dairesel      hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

 Can noktası kanaviçesine böcek (salyangoz) motifi çiziniz.

           Büyük       motiflerde      can noktasında penç motifinin de      kullanılabileceğini unutmayınız.

       Motifi süsleme işlemini tamamlayınız.

           Unutmayınız ki yukarıda verilen işlem basamakları doğrultusunda marul çiçeği motifi çizildikten sonra, en son aşamada süslenmesi

gerekir

      

 

 Marul çiçeği motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

           Çalışma kâğıdınızda bulunan diğer

boş alanlara aynı sırayı takip ederek marul çiçeği motiflerini çiziniz.

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

  

 

 

UYGULAMA 3

 

YATAY OVAL KANEVİÇELİ MARUL ÇİÇEK MOTİFİNİN ÇİZİMİ   

              

Kullanılacak Araç ve Gereçler

Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel

 

İşlem Basamakları

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk  kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

       240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını,  80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını, 1/1 ölçeğinde hazırlayınız    

            

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda görülen 80x80 mm’ lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, yatay oval kanaviçeli marul çiçek motifini çiziniz     

                 

  

 80x80 mm.lik kare içine orta eksen çizgisini çiziniz.

 

Orta eksen çizgisini kareyi ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

 

         

 

 

       Eksen çizgisi üzerine küçük daireyi çiziniz.

 

 

           Daireyi         ovali     ortalayarak çizmeye özen gösteriniz.

           Dairenin meşime kanaviçesini oluşturduğunu unutmayınız.

 

 

   

    

 

 

       Eksen çizgisi üzerine büyük daireyi çiziniz.

 

       Daireyi      eksen   çizgisini ortalayarak çizmeye dikkat ediniz.

 

 

 

              

           

 

       Eksen çizgisi üzerine yatay ovali çiziniz.

 

       Bu çizimle marul çiçeğin dış kenar         kanaviçesini oluşturduğunuzu unutmayınız.

 

 

 

 

        

 

 

       Meşime dairesinin eksen çizgisiyle alt kesişim noktasına en küçük olan daireyi çiziniz.

 

Küçük dairenin marul çiçeğin “can noktası”nın kanaviçesini oluşturduğunu hatırlayınız.

 

 

 

 

       

 

 

          Taç yaprakların kanaviçesini çiziniz.

 

           Taç            yaprakların      başlangıç noktasının daima can noktası olduğunu unutmayınız.

           İlk çıkan üst taç yaprakların daha gelişmiş, yeni çıkan alt taç yaprakların ufak olması gerektiğini unutmayınız. 

 

 

 

 

       

         

 

 

       Basit yapraklardan oluşan meşimeyi çiziniz.

 

           Motifin      esas      çizimine meşimeden      başlanması gerektiğini unutmayınız

           Basit yaprakları ters yönlerde ve önden arkaya doğru büyüyen hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

           Basit yaprak sayısının Marul çiçek motifinin büyüklüğü ile birlikte değişebileceğini unutmayınız. 

 

          

           

 

       Marul çiçeğin sınır çizgilerinin kanaviçesini çiziniz. 

 

           Sınır          çizgilerini         dış kanaviçeden           daha      küçük çizmeye özen gösteriniz. 

           Sınır çizgisi kanaviçelerini taç yaprakların            aralıklarına çizmeye özen gösteriniz.

           Çanak sınır çizgisinin diğer sınır çizgilerine göre daha içten çizilmesi gerektiğini unutmayınız.

 

 

        

 

          Taç yaprak kıvrımlarını çiziniz.

 

                    Yaprak    kıvrım    çizgilerinin

estetiğine dikkat ediniz

          

 

 

 

          Sınır çizgilerini çiziniz.

           Yarım pençlerin kanaviçe hizasında   çizilmesi gerektiğini unutmayınız. 

           Yarım        pençlerle süslediğiniz sınır çizgilerini eşit            dairesel      hareketlerle çizmeye özen gösteriniz.

 Can noktası kanaviçesine böcek (salyangoz) motifi çiziniz.

           Büyük       motiflerde      can noktasında penç motifinin de      kullanılabileceğini unutmayınız.

       Motifi süsleme işlemini tamamlayınız.

           Unutmayınız ki yukarıda verilen işlem basamakları doğrultusunda marul çiçeği motifi çizildikten sonra, en son aşamada süslenmesi

gerekir

      

 

 Marul çiçeği motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzeltiniz.

           Çalışma kâğıdınızda bulunan diğer

boş alanlara aynı sırayı takip ederek marul çiçeği motiflerini çiziniz.

 Aynı ölçülerde kâğıt hazırlayarak, yeteri kadar pratiklik ve beceri kazanıncaya kadar çalışmanızı tekrarlayınız.

 

  

 

 

 

 

 

 

UYGULAMA 4

 

DAL EĞRİSİ ÜZERİNE MARUL ÇİÇEK MOTİFİNİN ÇİZİMİ 

                                       

Kullanılacak Araç ve Gereçler

 Parşömen kâğıdı, beyaz resim kâğıdı, 0,5 uçlu 2B kalem, gönye, cetvel

             

İşlem Basamakları 

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

 240x160 mm ölçülerindeki çizim alanını, 100x150 mm ölçülerinde, iki dikdörtgen çiziniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Aşağıda 1/2 ölçeğinde hazırlanmış olarak görülen çizim alanını, 1/1 ölçeğinde hazırlayınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Kâğıdınızı yatay çevirerek, 100x150 mm’ lik çizim alanına işlem sırasını takip ederek, dal eğrisi üzerinde marul çiçek motifini çiziniz                       

                      Dal eğrisini çiziniz.

                      İstenen büyüklükte motifin kanaviçesini çiziniz.

                      Aynı merkezden meşime kanaviçesini çiziniz.

                      Meşime kanaviçesinin alt ortasına can noktasını çiziniz.

            Can noktasından ve meşimeden başlayarak taç yaprak kanaviçelerini çiziniz.       Taç yaprakların kıvrım kanaviçelerini çiziniz.

 

 

                      Asıl çizime meşime içi ile başlayınız.

                      Taç yaprakları çiziniz.

                      Yaprak kıvrımlarını çiziniz.

                      Yaprak aralarına yarım pençleri çiziniz.

                       Motifi temize çekiniz.

 

 

                      Marul çiçeğin dal ve yapraklarını tamamlayınız.

                      Motife son şeklini veriniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

      ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

 

UYGULAMALI TEST

 

Öğrenme faaliyetinde kazandığınız beceriler doğrultusunda;          Parşömen kâğıdını 300x210mm ölçülerinde kesiniz. 

             

 Kâğıdınızın üst kısmından 40mm, sağ ve sol kenarından 25mm, alt kısmında 20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 

                         Kenar antet çizgilerinin içindeki alanı 80x80 mm ölçülerinde karelere bölünüz.

 

 

                      Kâğıdınızın;

           Birinci sıradaki karelere; daire kanaviçeli marul çiçeği motifini,

           İkinci sıradaki karelere; dikey oval kanaviçeli marul çiçeği motifini,

           Üçüncü  sıradaki karelere; yatay oval kanaviçeli marul çiçeği motifini, çiziniz.

 

Bu uygulamayı aşağıdaki kriterlere göre değerlendiriniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri evet ve hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz.)

Değerlendirme Ölçütleri

Evet

Hayır

1. Parşömen kâğıdınızı uygun ölçülerde kestiniz mi?

 

 

2. Parşömen kağıdınızın antet çizgilerini çizdiniz mi?

 

 

3. Kâğıdınızı 80x80 mm ölçülerinde alanlara böldünüz mü? 

 

 

4. Eksen çizgisi üzerine meşime kanaviçesini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

5. Meşime kanaviçesinin dışına; marul çiçeği motifinin dış kenar kanaviçesini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

6. Meşime dairesinin eksen çizgisiyle alt kesişim noktasına “can noktası”nın kanaviçesini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

7. Meşime içinin kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

8. Meşime tepesinin kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

9. Taç yaprakların kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

10. Marul çiçeğinin sınır çizgilerinin kanaviçesini çizdiniz mi? 

 

 

11. Motifin esas çizimine can noktası ve meşime çizimi ile başladınız mı?

 

 

12. Motifin esas çizimini tamamladınız mı?

 

 

13. Marul çiçeği motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi?

 

 

14. Çizim kâğıdınızın ilk sırasındaki ikinci kare içine de,  daire kanaviçeli marul çiçeği motifini çizdiniz mi?

 

 

15. İkinci sıradaki alana;  marul çiçeği motifinin eksen çizgisi üzerindeki dış kenar kanaviçesini dikey oval şeklinde çizdiniz mi? 

 

 

16. Marul çiçeğinin tüm kısımlarının kanaviçelerini çizdiniz mi?

 

 

17. Dikey oval kanaviçeli marul çiçeği motifinizi işlem basamaklarına uygun olarak tamamladınız mı?

 

 

18. Çizim kâğıdınızın ikinci sırasında bulunan iki kare içine de, dikey oval kanaviçeli marul çiçeği motifini çizdiniz mi?

  

 

19. Üçüncü sıradaki alana; marul çiçeği motifinin eksen çizgisi üzerindeki dış kenar kanaviçesini yatay oval şeklinde çizdiniz mi? 

 

 

20. Marul çiçeğinin tüm kısımlarının kanaviçelerini çizdiniz mi?

 

 

21. Yatay oval kanaviçeli marul çiçeği motifinizi işlem basamaklarına uygun olarak tamamladınız mı? 

 

 

22. Marul çiçeği motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi?

 

 

23. Çizim kâğıdınızın üçüncü sırasında bulunan iki kare içine de,  yatay oval kanaviçeli marul çiçeği motifini çizdiniz mi?

 

 

24. Marul çiçeği motiflerinde estetik çizgiler kullanmaya dikkat ettiniz mi?

 

 

 

DEĞERLENDİRME

 

Yapılan değerlendirme sonunda “ hayır ” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarınızın tamamı “ evet ” ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

             

                 

MODÜL DEĞERLENDİRME

 

 

MODÜL DEĞERLENDİRME

OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) 

 

Bu modül sonunda kazandığınız bilgileri aşağıdaki soruları cevaplandırarak ölçünüz.

(Aşağıdaki soruların doğru şıklarını işaretleyiniz.)

 

1.             “Çiçeğin göbek   kısmında          tohumları         koruyan            keseciktir”        cümlesinin        tanımı aşağıdakilerden seçeneklerden hangisinde verilmiştir? A) Meşime

B)     Keys

C)     Tüveyç

D)     Can noktası

 

2.             Aşağıdakilerden hangisi kat kat yapraklardan oluşan tohumların can noktasından çıkan meşime içinde kullanılmasıyla farklılık kazanan hatayi grubu motifine verilen isimdir?

A)     Top Çiçek B)  Nar Çiçeği

C)     Marul Çiçeği

D)     Şakayık

 

3.             Aynı yöne kıvrılan yapraklarla zenginleştirilen penç motifi aşağıdakilerden hangisidir?

A)     Katmerli penç

B)     Çarkıfelek

C)     Yalın penç

D)     Top çiçek 

 

4.             “Penç berk” sözcüklerinin Farsça karşılığı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A)     İki yaprak

B)     Üç yaprak

C)     Dört yaprak

D)     Beş yaprak

 

5.             Can noktası olmayan ve belirgin bir çanak ile farklılık kazanan Hatayi grubu motifine ne ad verilir? A) Şakayık

B)     Katmerli penç

C)     Top Çiçek

D)     Nar Çiçeği

 

DEĞERLENDİRME

 

Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı (Değerlendirme kriterleri ) karşılaştırınız, cevaplarınız doğru ise performans testine geçiniz. Yanlış cevap verdiyseniz modülün ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz.

 

 

PERFORMANS TESTİ (YETERLİK ÖLÇME)

 

Kazandığınız beceriler doğrultusunda; 

SORU 1. Aşağıda verilen ölçülerde hazırlamış olduğunuz kâğıdınızı yatay biçimde tutarak, katmerli penç ve top çiçek motiflerini dal eğrisi üzerinde birer tane çiziniz. Çizdiğiniz motifleri çizim tekniğinde verilen örneklerden yararlanarak süsleyiniz. Bu uygulamayı aşağıdaki kriterlere göre değerlendiriniz.       

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol  ve alt kenarından  20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 240x160 mm ölçülerinde oluşturduğunuz alana (antet çizgilerinin içinde kalan kısım); 100x150 mm ölçülerinde, iki eşit dikdörtgene bölünüz.

 

SORU 2. Aşağıda verilen ölçülerde hazırlamış olduğunuz kâğıdınızı yatay biçimde tutarak, daire ve dikey oval kanaviçeli narçiçeği motiflerini dal eğrisi üzerinde birer tane çiziniz. Çizdiğiniz motifleri çizim tekniğinde verilen örneklerden yararlanarak süsleyiniz. Bu uygulamayı aşağıdaki kriterlere göre değerlendiriniz.       

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol  ve alt kenarından  20 mm boşluk kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 240x160 mm ölçülerinde oluşturduğunuz alana (antet çizgilerinin içinde kalan kısım); 100x150 mm ölçülerinde, iki dikdörtgen çiziniz

      

SORU 3. Aşağıda verilen ölçülerde hazırlamış olduğunuz kâğıdınızı yatay biçimde tutarak, daire ve dikey oval kanaviçeli şakayık motiflerini dal eğrisi üzerinde birer tane çiziniz. Çizdiğiniz motifleri çizim tekniğinde verilen örneklerden yararlanarak süsleyiniz. Bu uygulamayı aşağıdaki kriterlere göre değerlendiriniz.       

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk  kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 240x160 mm ölçülerinde oluşturduğunuz alana (antet çizgilerinin içinde kalan kısım); 100x150 mm ölçülerinde, iki dikdörtgen çiziniz.

 

SORU 4. Aşağıda verilen ölçülerde hazırlamış olduğunuz kâğıdınızı yatay biçimde tutarak,  dikey oval ve yatay oval kanaviçeli marul çiçeği motiflerini dal eğrisi üzerinde birer tane çiziniz. Çizdiğiniz motifleri çizim tekniğinde verilen örneklerden yararlanarak süsleyiniz. Bu uygulamayı aşağıdaki kriterlere göre değerlendiriniz.       

                      Parşömen kâğıdını 300x200mm ölçülerinde kesiniz.  

 Kâğıdınızın üstten 40 mm, sağ, sol ve alt kenarından 20 mm boşluk   kalacak şekilde kenar antet çizgisini çiziniz.

 240x160 mm ölçülerinde oluşturduğunuz alana (antet çizgilerinin içinde kalan kısım); 100x150 mm ölçülerinde, iki dikdörtgen çiziniz

    

Bu uygulama kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri evet ve hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz.)

 

Değerlendirme Ölçütleri

Evet

Hayır

1. Parşömen kâğıdınızı uygun ölçülerde kestiniz mi?

 

 

2. Parşömen kağıdınızın antet çizgilerini çizdiniz mi?

 

 

3. Kâğıdınızı 100x150 mm ölçülerinde alanlara böldünüz mü? 

 

 

4. Eksen çizgisi olarak dal eğrisini çizdiniz mi?

 

 

5. Dal eğrisi üzerine yalın penç motifinin dış kenar ve iç kanaviçelerini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

6. Taç yaprakların kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

7. Merkezden başlayıp daireyi eşit parçalara bölerek katmerli pençin dış taç yapraklarının aralıklarını belirlediniz mi? 

 

 

8. Bölüntülerin içine dış taç yaprakların kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

9. Bölüntüleri ortalayarak en dış taç yaprakların kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

10. Katmerli penç motifinin esas çizimine yalın penç çizimiyle başladınız mı?

 

 

11. Taç yaprakları birbirinin aynı ve eşit hareketlerle çizmeye özen gösterdiniz mi? 

 

 

12. Katmerli penç motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi? 

 

 

13. 100x150 mm ölçülerindeki dikdörtgene eksen çizgisi olarak dal eğrisini çizdiniz mi?

 

 

14. Dal eğrisi üzerine yalın penç motifinin dış kenar ve iç kanaviçelerini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

15. Top çiçek motifinin taç yapraklarının kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

16. Motifin dış taç yapraklarının kanaviçesini çizdiniz mi?

 

 

17. Motifin esas çizimine, yalın penç çizimiyle başlayarak tamamladınız mı?

 

 

18. Top çiçek motifinizi yeteri kadar temize çekerek hatalarınızı düzelttiniz mi?

 

 

19. Parşömen kâğıdınızı uygun ölçülerde kestiniz mi?

 

 

20. parşömen kağıdınızın antet çizgilerini çizdiniz mi?

 

 

21. Kâğıdınızı 100x150 mm ölçülerinde alanlara böldünüz mü? 

 

 

22. Eksen çizgisi olarak dal eğrisini çizdiniz mi?

 

 

23. Dal eğrisi üzerine narçiçeği motifinin dış kenar kanaviçesini daire şeklinde çizdiniz mi?

 

 

24. Dairenin içine;  meşime kanaviçesini daire şeklinde çizdiniz mi?